Previous Next Facebook Instagram Twitter Pinterest Back to top

Boijmans in de oorlog

Deze website zoomt in op Museum Boijmans Van Beuningen tijdens de oorlogsjaren 1940-1945. Dit is een omstreden periode waarin het museum, geleid door Dirk Hannema, open blijft en tientallen tentoonstellingen organiseert. Door zijn verregaande samenwerking met de bezetter kan Hannema na de oorlog niet terugkeren als museumdirecteur.

Maar wie weet eigenlijk wat deze ‘meegaande houding’ precies inhield? Wat heeft Hannema gedaan en wat heeft hij gelaten in deze periode?

Op deze website lees je over de gebeurtenissen die vlak voor en tijdens de oorlog in en om Museum Boymans, zoals het dan heet, plaatsvinden. De site zal in de loop van de komende maanden gevuld worden met documenten die laten zien hoe de oorlog zich ontwikkelt en wat dit betekent voor de museummedewerkers en voor de collectie. Je  wordt geïnformeerd over wat er in de directe omgeving van het museum gebeurt en wat er tijdens de oorlog in de zalen te zien is.

Een enkel bezoek aan de site volstaat niet. De rubriek nieuws wordt wekelijks aangevuld en neemt je chronologisch mee de oorlog door. Onder 'herinneringen' kunt je luisteren naar gesproken verhalen van mensen met persoonlijke herinneringen over Boijmans in de oorlog die Verhalenhuis Belvedère speciaal voor het museum bijeen brengt.

Deze website is gemaakt naar aanleiding van de tentoonstelling Boijmans in de oorlog – Kunst in de verwoeste stad, te zien van 13 oktober 2018 tot 27 januari 2019 in Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.

Tijdens de looptijd van de tentoonstelling wordt er steeds meer informatie over dit project toegevoegd.

Tussen 1928 en 1935 wordt het museum op de huidige locatie gebouwd.

Stadsarchitect Adrianus van der Steur (Haarlem 1893 - Rotterdam 1953) is verantwoordelijk voor deze opdracht. Als stadsarchitect drukt hij tijdens het Interbellum zijn stempel op Rotterdam. Museum Boymans beschouwt hij als zijn belangrijkste werk.

Van project tot object

Bouwvakkers en muziek - daar heeft iedereen wel een idee bij. Des te verrassender is het om te zien dat Mike Redman de mannen die begin jaren dertig Museum Boijmans Van Beuningen tot stand brachten zelf muziek laat maken.

Deze video is een korte montage van het gelijknamige, 53 minuten durende filmische verslag dat G.L. Theijssen tussen 1932 en 1935 maakte over de bouw van het museum. De oorspronkelijke film is zonder geluid. Mike Redman, Rotterdams filmer en musicus, brengt niet alleen het verhaal terug tot een voor onze haastige tijd aanvaardbare lengte, maar maakt ook de muziek hoorbaar die in de stille beelden besloten ligt.

Mike Redman: van project tot object
opening 1935

opening 1935

Hier vind je enkele korte biografieën van medewerkers en mecenassen van Museum Boymans tijdens de oorlog.

Hier vind je een overzicht van de jaarverslagen uit de periode 1940-1945.

Hoe hou je een museum draaiend wanneer kunstwerken worden bedreigd door oorlogsgeweld?

De veranderde positie van Rotterdamse kunstenaars in Museum Boymans tijdens de Tweede Wereldoorlog

Door: Lindsay van Rijn, conservator in opleiding

Stelt u zich eens voor:
Een museum dat (tijdelijk) geen toegang heeft tot de eigen collectie.
Hoe kan er dan toch worden geprogrammeerd?

Museum Boymans bevond zich vanaf mei 1940 in een dergelijke situatie. De collectie was als gevolg van het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ondergebracht in de kelders van het museum en werd later overgebracht naar de Rijksbergplaatsen. Afgezien van een korte sluiting na het bombardement, is het museum de gehele oorlogsperiode open geweest. Maar wat is er te zien in een museum in oorlogstijd? Grote publiekstrekkers, zoals de tentoonstellingen over Johannes Vermeer in 1935 en Jheronimus Bosch in 1936, konden niet meer worden georganiseerd. Geplande tentoonstellingen over bekende eigentijdse kunstenaars, zoals Jan Sluijters en Charley Toorop, vonden evenmin doorgang. Toch hebben er in de oorlog maar liefst 44 tentoonstellingen plaatsgevonden. Dit zijn er zelfs meer dan dat er tussen 1935 en 1940 te zien waren. Hoewel er risico was van beschadigingen van kunstwerken door oorlogsgeweld, werd uit de verzameling J.C.J. Bierens de Haan en de eigen collectie grafiek en negentiende-eeuwse schilderkunst geëxposeerd. Dit werd geacht minder waardevol en tot op zekere hoogte zelfs vervangbaar te zijn. Daarnaast was er ruimte voor eigentijdse Rotterdamse kunst: gedurende de oorlog hebben er negen tentoonstellingen met werk van Rotterdamse kunstenaars plaatsgevonden.

Al vanaf 1936 organiseerden de kunstenaarsverenigingen R.33 en Rotterdamsche Kunstenaars Sociëteit afwisselend tentoonstellingen in het museum. Op 27 april 1940 opende de eerste gezamenlijke tentoonstelling, die tot ten minste de zomer van 1941 heeft doorgelopen. Bij deze tentoonstelling verscheen de eerste catalogus over eigentijdse Rotterdamse kunst. Behalve leden van beiden kunstenaarsverenigingen namen ook een aantal kunstenaars deel die niet aangesloten waren en niet meer in Rotterdam woonden. Verdeeld over 15 zalen werden ruim 275 werken geëxposeerd, uiteenlopend van schilderijen en beeldhouwwerken tot tekeningen en grafiek. Werken die in stijl overeenkwamen werden bij elkaar gegroepeerd. Aangezien het een verkooptentoonstelling was, waren er telkens wisselende kunstwerken te zien. De kunstenaars, van wie sommigen door het bombardement hun atelier hadden verloren, werden met deze aankopen ondersteund. Ook Dirk Hannema kocht werk aan voor het museum.

In de periode 1942–1945 hebben er nog acht tentoonstellingen over eigentijdse Rotterdamse kunst plaatsgevonden. Deze werden georganiseerd door de kunstenaar Herman Bieling. Uit alle inzendingen selecteerde hij de kunstwerken die geëxposeerd zouden worden. Via de uitnodigingskaart verzocht Bieling de kunstenaars: “overdaad van stilleven en landschap te voorkomen [en] gelieve [de] aandacht op het figuur niet te verwaarlozen.”1 De deelnemende kunstenaars, vaak dezelfde, waren allen afkomstig uit Rotterdam of omstreken. Daarnaast waren vanaf 1942 “alleen zij, die zich opgaven voor het Gilde (Kultuurkamer) (…) gerechtigd mede te exposeren,” wat inhield dat Joodse kunstenaars waren uitgesloten.1 In het najaar van 1944 kwam deze laatste regel echter te vervallen. Het hebben van een lidmaatschap bij de Kultuurkamer moest volgens Hannema geen criterium meer zijn: “Of deze kunstenaars al of niet lid zijn van de Kultuurkamer moet voor ons geen reden zijn om geen uitnodiging te zenden.”3

Na de oorlog kwam er een einde aan de groepstentoonstellingen in Museum Boymans. De Rotterdamse kunstenaars waren genoodzaakt een andere expositieruimte te zoeken. Wel zouden er van tijd tot tijd nog solotentoonstellingen over uit Rotterdam afkomstige kunstenaars worden georganiseerd. Waarom was er in het naoorlogse Museum Boymans nog maar beperkt ruimte voor Rotterdamse kunstenaars? Dit hangt vermoedelijk samen met de terugkeer van de kunst in het museum: de nadruk kwam weer te liggen op het exposeren van de eigen collectie. Deze was zo lang opgeborgen geweest, dat de drang om het weer te tonen groot was. De eigentijdse Rotterdamse kunst werd in vergelijking met de collectie hoogstwaarschijnlijk kwalitatief onder de maat geacht. Bovendien was het weer mogelijk tentoonstellingen te organiseren over eigentijdse kunstenaars van buiten Rotterdam en zelfs buiten Nederland.

Tentoonstellingen

In de periode 1935-1945 is een groot aantal tentoonstellingen gerealiseerd, waarvan 44 tijdens de bezetting.

Tentoonstellingen tot het bombardement

De opening van het nieuwe Museum Boymans betekent het startschot van een dynamisch tentoonstellingsbeleid. Blockbusters over Johannes Vermeer en Jheronimus Bosch trekken de aandacht.

Voor zover beschikbaar zijn hieronder de tentoonstellingsaffiches toegevoegd.

09-07-1935 t/m 09-10-1935 - Vermeer: Oorsprong en Invloed, Fabritius, De Hooch, De Witte - cat.nr. 18

24-12-1935 t/m 01-1936 - Fransche schilderijen uit de negentiende eeuw benevens Jongkind: Vincent van Gogh - cat.nr. 21

23-12-1935 t/m 01-1936 - Teekeningen van Ingres, Delacroix, Géricault, Daumier uit de verzameling F. Koenigs - cat.nr. 20

Opening 31-01-1936 - Tentoonstelling van werken van leden van den Kring R.33

Opening 06-03-1936 - Tentoonstelling van werken van de Rotterdamsche Kunstenaars Sociëteit

Opening 08-04-1936 - Patrick Bakker: nagelaten werken - cat.nr. 23

03-05-1936 t/m 31-05-1936 - Algemeen Nederlandsche kunsttentoonstelling [alleen in directiekamer] - cat.nr. 21A

11-07-1936 t/m 13-09-1936 - Erasmus Roterodamus - cat.nr. 24

09-07-1936 t/m 01-11-1936 - Jeroen Bosch, Geertgen, Lucas van Leyden, Jan van Scorel: Noord-Nederlandsche primitieven - cat.nr. 22

23-12-1936 t/’m 25-01-1937 - Schilderijen uit de divisionistische school van Georges Seurat tot Jan Toorop - cat.nr. 25

01-1937 t/m 03-1937 - Antonio Canaletto, 1697-1768 en Giovanni Battista Piranesi, 1720-1778: Rome en Venetië in de 18de eeuw - cat.nr. 26

06-02-1937 t/m 01-03-1937 - Jubileumtentoonstelling van schilderijen, teekeningen en lithographieën van S. Moulijn - cat.nr. 27

13-03-1937 t/m 04-04-1937 - Tentoonstelling der Rotterdamsche Kunstenaars Sociëteit

17-04-1937 t/m 09-05-1937 - Tentoonstelling van de Groep R.33 - cat.nr. 27A

07-1937 t/m 09-1937 - Aquarellen en teekeningen door Nederlandsche meesters van 1720 tot 1830, afkomstig uit de collectie Montauban van Swijndrecht

30-10-1937 t/m 07-12-1937 - Jacob Smits, Rotterdam 1856-1928: schilderijen, aquarellen, teekeningen en etsen - cat.nr. 28

12-1937 t/m 01-1938 - Italiaansche grafiek uit de 15de tot de 17de eeuw

24-12-1937 t/m 06-02-1938 - Schilderijen en teekeningen door Pieter Jansz. Saenredam, 1597 – 1665 - cat.nr. 29

09-07-1936 t/m 01-11-1936 - Jeroen Bosch, Geertgen, Lucas van Leyden, Jan van Scorel: Noord-Nederlandsche primitieven
09-07-1936 t/m 01-11-1936 - Jeroen Bosch, Geertgen, Lucas van Leyden, Jan van Scorel: Noord-Nederlandsche primitieven
30-10-1937 t/m 07-12-1937 - Jacob Smits, Rotterdam 1856-1928: schilderijen, aquarellen, teekeningen en etsen
30-10-1937 t/m 07-12-1937 - Jacob Smits, Rotterdam 1856-1928: schilderijen, aquarellen, teekeningen en etsen
24-12-1937 t/m 06-02-1938 - Schilderijen en teekeningen door Pieter Jansz. Saenredam,  1597 – 1665
24-12-1937 t/m 06-02-1938 - Schilderijen en teekeningen door Pieter Jansz. Saenredam, 1597 – 1665

01-1938 - De negen staten van de ets naar ‘De Verloren Zoon’ van Jeroen Bosch door A. Derkzen van Angeren en eenige andere etsen van dezen kunstenaar uit de periode 1905-1935

02-1938 - 80 bladen Italiaansche grafiek uit de 15de en 16de eeuw, afkomstig uit de verzameling Dr. A. Domela Nieuwenhuis

12-02-1938 t/m 07-03-1938 - Werken van leden van de Groep Rotterdamsche Beeldende Kunstenaars R.33

05-03-1938 t/m 28-03-1938 - Oude kant  (ingericht door de vereeniging ‘Het Kantsalet’) - cat.nr. 30

12-03-1938 t/m 04-04-1938 - Werken van leden der Rotterdamsche Kunstenaars Sociëteit

04-1938 t/m 07-1938 - 100 Jaren Burijngravure, afkomstig uit de collecties van het Museum Boymans, Dr. J.C.J. Bierens de Haan en Debora Duyvis

25-06-1938 t/m 15-10-1938 - verlengd tot 01-11-1938 - Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400 – 1800 - cat.nr. 31 en 31A

15-08-1938 t/m 12-1938 - Duitsche houtsneden en gravuren van ca. 1500, afkomstig uit de verzameling Domela Nieuwenhuis

26-11-1938 t/m 18-12-1938 - Werken van leden van de Groep Rotterdamsche Beeldende Kunstenaars R.33

12-1938 t/m 03-1939 - Het portret in de prentkunst, 1500-1750, een keuze uit Hollandsche, Vlaamsche, Duitsche en Fransche grafiek uit de collectie van het Museum Boymans

23-12-1938 t/m 01-02-1939 - Schilderijen, teekeningen en beeldhouwwerken uit particuliere Nederlandsche verzamelingen - cat.nr. 32

05-03-1938 t/m 28-03-1938 - Oude kant  (ingericht door de vereeniging ‘Het Kantsalet’)
05-03-1938 t/m 28-03-1938 - Oude kant (ingericht door de vereeniging ‘Het Kantsalet’)
25-06-1938 t/m 15-10-1938  - verlengd tot 01-11-1938 - Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400 – 1800
25-06-1938 t/m 15-10-1938 - verlengd tot 01-11-1938 - Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400 – 1800
23-12-1938 t/m 01-02-1939 - Schilderijen, teekeningen en beeldhouwwerken uit particuliere Nederlandsche verzamelingen
23-12-1938 t/m 01-02-1939 - Schilderijen, teekeningen en beeldhouwwerken uit particuliere Nederlandsche verzamelingen

17-02-1939 t/m 23-03-1939 - Teekeningen van Petrus Paulus Rubens - cat.nr. 33

10-03-1939 t/m 30-04-1939 - Ontwerpen voor Nederlandsche postzegels van 1852 tot heden

15-04-1939 t/m 07-05-1939 - Werken van leden der Rotterdamsche Kunstenaars Sociëteit

26-05-1939 t/m 25-08-1939 - Teekeningen, houtsneden en etsen van Edgar Tijtgat

10-06-1939 t/m 01-07-1939 - Werken van S. van den Hoonaard, metaalplastiek en kunstnijverheid, en van G. Ladage, aquarellen

14-10-1939 t/m 20-11-1939 - A.C. Willink Schilderijen - cat.nr. 34

23-12-1939 t/m 05-02-1940 - Schilderijen, teekeningen en beeldhouwwerken uit particuliere verzamelingen in Nederland - cat.nr. 35

09-03-1940 t/m 09-04-1940 - Plan tot Bebouwing van het Diergaardeterrein

19-03-1940 t/m 10-05-1940 - Oud aardewerk van 1250 tot 1650 uit Perzië, Spanje, Italië, Nederland: verzameling Bastert-van Schaardenburg - cat.nr. 37

27-04-1940 t/m 10-05-1940 - Schilderijen, beeldhouwwerken en grafiek door Rotterdamsche beeldende kunstenaars - cat.nr. 36
In verband met het bombardement gesloten. Vervolgens heropend op 22-05-1940 - Tentoonstelling heeft lang doorgelopen (ca. 1 jaar).

Op 10 mei 1940 nemen Duitse luchtlandingstroepen het vliegveld Waalhaven, het Noordereiland en de Maasbruggen in. Vijf dagen lang vindt er een felle strijd plaats die wordt beslist door een bombardement dat de binnenstad vernietigt, ruim achthonderd mensen doodt en tienduizenden dakloos maakt. Het museum blijft gespaard.

Tentoonstellingen tijdens de bezetting

In Museum Boymans bevindt de oude schilderkunst zich al sinds augustus 1939 in de kelders, evenals kwetsbare stukken van porselein, glas en zilver. In de ochtend van 10 mei verplaatsen museummedewerkers de resterende kunstwerken naar de kelders.

Al zijn er geen publiektrekkers en gaan geplande tentoonstellingen over bekende eigentijdse kunstenaars als Jan Sluijters en Charley Toorop niet door, toch trekt het museum gemiddeld 50.000 bezoekers per jaar. Zij kunnen er in de oorlogsjaren maar liefst 44 exposities zien, vooral van grafiek, negentiende-eeuwse schilderkunst en eigentijdse Rotterdamse kunst.

 Hannema wijst tentoonstellingsvoorstellen van de bezetter in de eerste oorlogsjaren af, maar is in 1942 verplicht om de propagandatentoonstelling ‘Het Duitsche boek van heden’ te tonen. Daarna werkt hij met groter enthousiasme mee aan drie nationaalsocialistische tentoonstellingen.

Herman Bieling maakt in het museum groepstentoonstellingen van Rotterdamse kunst, waarvoor vanaf 1942 alleen kunstenaars in aanmerking komen die zich hebben aangemeld bij de Kultuurkamer.

Opening 27-07-1940 - Herdenking 50ste sterfdag Vincent van Gogh

Opening 16-08-1940 - Tentoonstelling prentenkabinet. Grafiek uit de verzameling Dr. J.C.J. Bierens de Haan

24-12-1940 t/m 10-02-1941 - Verzameling W. Palte. Schilderijen en Aquarellen - cat.nr. 38

15-02-1941 t/m 20-05-1941 - Herdenking Johan Barthold Jongking 

03-05-1941 t/m 16-06-1941 - Oude Japansche houtsneden uit particuliere verzamelingen in Nederland - cat.nr 40

30-05-1941 t/m 07-07-1941 - Werk van leden Kring Rotterdam Bond Nederlandsche Architecten

Opening 16-07-1941 - Kleine expositie met werk van de Rotterdamse kunstenaar George Pletser

26-07-1941 t/m 17-02-1942 - Nederland bouwt in baksteen 1800-1940 - cat.nr. 41

24-12-1940 t/m 10-02-1941 - Verzameling W. Palte. Schilderijen en Aquarellen
24-12-1940 t/m 10-02-1941 - Verzameling W. Palte. Schilderijen en Aquarellen
03-05-1941 t/m 16-06-1941 - Oude Japansche houtsneden uit particuliere verzamelingen in Nederland
03-05-1941 t/m 16-06-1941 - Oude Japansche houtsneden uit particuliere verzamelingen in Nederland
26-07-1941 t/m 17-02-1942 - Nederland bouwt in baksteen 1800-1940
26-07-1941 t/m 17-02-1942 - Nederland bouwt in baksteen 1800-1940

06-09-1941 t/m 15-12-1941 - Nederlandsche Grafiek 1800-1870 - cat.nr. 42

20-12-1941 t/m 22-03-1942 - Nederlandsche Grafiek 1870-1940 / na 1870 - cat.nr. 44

20-12-1941 t/m 17-02-1941 - Fransche en Nederlandsche 19de-eeuwsche schilderijen en aquarellen uit de verzameling H. Nijgh - cat.nr. 43

06-09-1941 t/m 15-12-1941 - Nederlandsche Grafiek 1800-1870 en 26-07-1941 t/m 17-02-1942 - Nederland bouwt in baksteen 1800-1940
06-09-1941 t/m 15-12-1941 - Nederlandsche Grafiek 1800-1870 en 26-07-1941 t/m 17-02-1942 - Nederland bouwt in baksteen 1800-1940
20-12-1941 t/m 22-03-1942 - Nederlandsche Grafiek 1870-1940 / na 1870 en 26-07-1941 t/m 17-02-1942 - Nederland bouwt in baksteen 1800-1940
20-12-1941 t/m 22-03-1942 - Nederlandsche Grafiek 1870-1940 / na 1870 en 26-07-1941 t/m 17-02-1942 - Nederland bouwt in baksteen 1800-1940
20-12-1941 t/m 17-02-1941 - Fransche en Nederlandsche 19de-eeuwsche schilderijen en aquarellen uit de verzameling H. Nijgh
20-12-1941 t/m 17-02-1941 - Fransche en Nederlandsche 19de-eeuwsche schilderijen en aquarellen uit de verzameling H. Nijgh

24-02-1942 t/m 08-03-1942 - Het Duitsche Boek van Heden / Das Deutsche Buch der Gegenwart - cat.nr. 44A

28-03-1942 t/m 22-04-1942 - Grafisch werk van A. Schotel - cat.nr 45

04-04-1942 t/m 01-07-1942 - Van de gebroeders Van Eyck tot Pieter Bruegel, vijftig meesterwerken der vroegste Nederlandsche schilderkunst. Uitgekozen door Pol de Mont en in eigen grootte en kleur weergegeven

01-05-1942 t/m 01-07-1942 - Grafisch werk van C.N. Storm van ‘sGravensande (1841-1924), Ph. Zilcken (1857-1930) en Felicien Rops (1833-1898)

26-06-1942 t/m 13-07-1942 - Volkstentoonstelling van Nederlandsche kunst, afdeeling Rotterdam en omstreeken

Opening 11-07-1942 - Uit den bodem van Rotterdam. Tegels, Aardewerk, Glaswerk - cat.nr. 45A en 46

Opening 11-07-1942 - Prijsvraag Blaak en Hofplein. Met historische afdeeling. - cat.nr. 46A

Opening 11-07-1942 - Onze grafiek van heden. Etsen, litho’s, gravures. Deel 1 - cat.nr. 47

24-02-1942 t/m 08-03-1942 - Het Duitsche Boek van Heden / Das Deutsche Buch der Gegenwart
24-02-1942 t/m 08-03-1942 - Het Duitsche Boek van Heden / Das Deutsche Buch der Gegenwart
28-03-1942 t/m 22-04-1942 - Grafisch werk van A. Schotel
28-03-1942 t/m 22-04-1942 - Grafisch werk van A. Schotel
Opening 11-07-1942 - Uit den bodem van Rotterdam. Tegels, Aardewerk, Glaswerk; Prijsvraag Blaak en Hofplein. Met historische afdeeling en Onze grafiek van heden. Etsen, litho’s, gravures.
Opening 11-07-1942 - Uit den bodem van Rotterdam. Tegels, Aardewerk, Glaswerk; Prijsvraag Blaak en Hofplein. Met historische afdeeling en Onze grafiek van heden. Etsen, litho’s, gravures.

Opening 10-10-1942 - Onze grafiek van heden. Etsen, litho's, gravures. Deel 2 - cat.nr. 47

Opening 10-10-1942 - Najaarstentoonstelling van beeldende kunst, district Rotterdam en omstreeken

23-12-1942 t/m 08-02-1943 - Oude en moderne schilderijen en teekeningen uit particuliere verzamelingen - cat.nr. 48

23-12-1942 t/m 08-02-1943 - De prentkunst rondom Rubens - cat.nr. 49

23-12-1942 t/m 08-02-1943 - De zwarte-kunst prent 1642-1942 - cat.nr. 50

Opening 17-04-1943 - Nagelaten werk van George Pletser, 1871-1942 - cat.nr. 51

23-12-1942 t/m 08-02-1943 - Oude en moderne schilderijen en teekeningen uit particuliere verzamelingen
23-12-1942 t/m 08-02-1943 - Oude en moderne schilderijen en teekeningen uit particuliere verzamelingen
23-12-1942 t/m 08-02-1943 - De prentkunst rondom Rubens en De zwarte-kunst prent 1642-1942
23-12-1942 t/m 08-02-1943 - De prentkunst rondom Rubens en De zwarte-kunst prent 1642-1942
Opening 17-04-1943 - Nagelaten werk van George Pletser, 1871-1942
Opening 17-04-1943 - Nagelaten werk van George Pletser, 1871-1942

Opening 17-04-1943 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst van 1500-1600 / de zestiende eeuw - cat.nr. 52

Opening 15-05-1943 - Voorjaarstentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken

Opening 21-07-1943 - Nederlanders in Europa

Opening 31-07-1943 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst van 1600 tot 1640 - cat.nr. 53

Opening 18-09-1943 - Najaarstentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken - cat.nr. 53A

Opening 17-04-1943 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst van 1500-1600 / de zestiende eeuw
Opening 17-04-1943 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst van 1500-1600 / de zestiende eeuw
Opening 31-07-1943 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst van 1600 tot 1640
Opening 31-07-1943 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst van 1600 tot 1640
Opening 18-09-1943 - Najaarstentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken
Opening 18-09-1943 - Najaarstentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken

22-12-1943 t/m 19-02-1944 - Realisme en Romantiek in de Nederlandsche schilderkunst van 1800-1870 - cat.nr. M.38

Opening 22-12-1943 - Aanwinsten prentenkabinet 1941-1943 - cat.nr. b1

22-12-1943 t/m 19-02-1944 - Realisme en Romantiek in de Nederlandsche schilderkunst van 1800-1870
22-12-1943 t/m 19-02-1944 - Realisme en Romantiek in de Nederlandsche schilderkunst van 1800-1870
22-12-1943 t/m 19-02-1944 - Realisme en Romantiek in de Nederlandsche schilderkunst van 1800-1870
22-12-1943 t/m 19-02-1944 - Realisme en Romantiek in de Nederlandsche schilderkunst van 1800-1870
Opening 22-12-1943 - Aanwinsten prentenkabinet 1941-1943
Opening 22-12-1943 - Aanwinsten prentenkabinet 1941-1943

Opening 22-12-1943 - Wintertentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken - cat.nr. 53B

Opening 22-12-1943 - Kunstenaars zien den arbeidsdienst - cat.nr. 54

Opening 08-04-1944 - Het landschap in den Nederlandsche prentkunst van 1640-1680 - cat.nr. 55

Opening 08-04-1944 - Voorjaarstentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken

22-04-1944 t/m 25-06-1944 - De jeugdherberg van morgen

Opening 22-12-1943 - Wintertentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken
Opening 22-12-1943 - Wintertentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken
Opening 22-12-1943 - Kunstenaars zien den arbeidsdienst
Opening 22-12-1943 - Kunstenaars zien den arbeidsdienst
22-04-1944 t/m 25-06-1944 - De jeugdherberg van morgen
22-04-1944 t/m 25-06-1944 - De jeugdherberg van morgen

Opening 15-07-1944 - Oude teekeningen uit particulier bezit - cat.nr. 56

Opening 15-07-1944 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst, de Italianisten - cat.nr. 57

Opening 15-07-1944 - Zomertentoonstelling van werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken

23-12-1944 t/m mei 1945 - Buitenlandsche grafiek uit het legaat Montauban van Swijndregt

23-12-1944 t/m mei 1944 - Aanwinsten van het prentenkabinet over het jaar 1944 - cat.nr. b2

23-12-1944 t/m mei 1945 - Wintertentoonstelling van werken door beeldend kunstenaars uit Rotterdam en omstreeken

Nationaalsocialistische propagandatentoonstellingen in Museum Boymans

door Lindsay van Rijn

Tijdens de Duitse bezetting bood Museum Boymans afleiding. In tentoonstellingen en bij concerten of lezingen konden bezoekers ontsnappen aan de ellende van de oorlog. Toch drong de bezetter ook door in Museum Boymans, dat net als andere Nederlandse kunstmusea werd ingezet als instrument voor nazi-propaganda. De musea kregen namelijk tentoonstellingen opgedrongen, die de nationaalsocialistische cultuurpolitieke idealen van de bezetter uitdroegen. In Museum Boymans hebben vier van dergelijke tentoonstellingen plaatsgevonden: Het Duitsche boek van heden (1942), Nederlanders in Europa (1943), Kunstenaars zien den arbeidsdienst (1943) en De Jeugdherberg van morgen (1944). Dit stuk probeert een antwoord te geven op enkele belangrijke vragen. Hoe verhield Museum Boymans zich ten opzichte van de bezetter en diens cultuurpolitiek? Hoe passen de vier propagandatentoonstellingen binnen de cultuurpolitieke idealen van de bezetter? Welke rol speelde de directeur Dirk Hannema in de organisatie van deze propagandatentoonstellingen?

In 1941 protesteerde Hannema nog tegen de komst van een aantal nationaalsocialistische propagandatentoonstellingen in Museum Boymans. Hij wees een tentoonstelling af over vrouwenarbeid georganiseerd door de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP). Daarnaast weigerde hij de tentoonstelling Eeuwig levende teekens - gewijd aan oud-Germaanse symbooltaal - over te nemen van het Haags Gemeentemuseum.[1] In het voorjaar van 1942 werd Hannema echter verplicht de tentoonstelling Het Duitsche boek van heden - die tot stand was gekomen onder toezicht van het Duitse Rijksministerie voor Volksvoorlichting en Propaganda - in het museum te tonen.[2] Tijdens de opening waren veel geüniformeerde afgevaardigden van de bezetter aanwezig, waaronder Beauftragte van Rotterdam Carl Völckers en NSB-burgemeester van Rotterdam Frits Müller. Het pronkstuk van de tentoonstelling was Adolf Hitler’s Mein Kampf. Scholen waren verplicht deze reizende expositie te bezoeken, die eerder in het Rijksmuseum te zien was geweest en nog zou doorreizen naar het Mauritshuis. Na Het Duitsche boek van heden begon Hannema zich steeds soepeler te plooien naar het nieuwe regime en werkte hij met een groeiend enthousiasme mee aan de andere nationaalsocialistische propagandatentoonstellingen die in het museum plaatsvonden. Deze tentoonstellingen bevatten - in tegenstelling tot Het Duitsche boek van heden -  ook beeldende kunst en Hannema zag het als een uitdaging om tijdens de oorlog aantrekkelijke kunsttentoonstellingen te blijven maken.

                De eerstvolgende nationaalsocialistische propagandatentoonstelling in Museum Boymans vond plaats in de zomer van 1943 en was genaamd Nederlanders in Europa. De tentoonstelling had in het Rijksmuseum moeten plaatsvinden, maar werd daar vanwege militaire redenen afgezegd. De Duitsers hadden in februari 1943 namelijk de Slag om Stalingrad verloren. Volgens Hannema’s biograaf Wessel Krul was het ware doel van de oorspronkelijke tentoonstelling “het werven van gegadigden voor de kolonisatie van de veroverde gebieden in Oost-Europa.”[3] Maar als gevolg van het verlies in Stalingrad waren er “geen landverhuizers meer nodig maar soldaten.”[4] In het Rijksmuseum had een overzicht moeten worden gegeven van het werk dat Nederlanders door de eeuwen heen in Europa hadden verricht op het gebied van kunst, wetenschap, techniek en handel. Het tentoonstellingsontwerp hiervoor was gemaakt door de architect Hendrik Wijdeveld, met wie Hannema graag samenwerkte. Zelf was Hannema als esthetisch adviseur betrokken bij het werkcomité en leidde hij het subcomité Kunst, waarin de architectuurhistoricus Frans Vermeulen en schrijver Johan Theunisz zitting namen: “twee uitgesproken Duitsgezinde nationaalsocialisten.”[5] Hannema had graag een mooie tentoonstelling met veel kunst gemaakt en was daarom teleurgesteld dat Nederlanders in Europa in het Rijksmuseum werd afgezegd. Toch mocht in Museum Boymans wel een presentatie worden gemaakt van het voorbereidend werk: “[dit] was een originele, nog niet eerder toegepaste vondst - een tentoonstelling over het maken van een niet gehouden tentoonstelling in een ander museum.”[6] Enkele weken lang werden in Museum Boymans plattegronden, schetsen, perspectieftekeningen, wandpanelen en gekleurde beeldstatistieken geëxposeerd.

                De propagandatentoonstelling Kunstenaars zien den arbeidsdienst opende aan het eind van 1943. Hoewel ook deze tentoonstelling het museum van hogerhand werd opgedrongen, “stond [Hannema] vooraan om zijn goede wil te tonen.”[7] De organisatie lag in handen van de Nederlandse Arbeidsdienst (NAD), die voor een groot deel uit NSB’ers en SS’ers bestond. Hoewel het doel werkverschaffing was, werden de kampen in de loop van de oorlog voornamelijk ingezet om  manschappen voor te bereiden op een verblijf in Oost-Europa. Aangezien de bereidheid tot vrijwillige deelname tegenviel, zette de NAD propagandamiddelen in waaronder deze tentoonstelling. De kampen werden opengesteld voor kunstenaars met als doel “den kunstenaar tot den Arbeidsdienst en den Arbeidsdienst door den kunstenaar nader tot het volk [te] brengen.”[8] Het leven in de kampen werd vastgelegd in teken-, schilder- en beeldhouwwerken. Uitgedragen in deze werken werd “een soort heroïek (...) van een noeste hardwerkende man, het ideaalbeeld dat de bezetter had voor de nationaalsocialistische samenleving.”[9] Een jury bestaande uit Hannema en de schilders Ed Gerdes, Arnout Colnot en Wim Wouters koos welke kunstwerken geëxposeerd werden in de verkooptentoonstellingen. Het niveau van de werken bleek echter laag te zijn. Een verklaring hiervoor is gegeven in een artikel in de Nieuwe Rotterdamsche Courant: “de belangstelling kwam niet van de ‘gevestigde reputaties’, maar van de zijde van een aantal jongere [kunstenaars] en de bezoeker zal er goed aan doen, hiermede rekening te houden.”[10] Toch zouden de werken op drie locaties worden tentoongesteld. Als eerste was het de beurt aan het Stedelijk Museum in Amsterdam. Daarna is de tentoonstelling doorgereisd naar Museum Boymans en tenslotte Pulchri Studio in Den Haag.

De laatste nationaalsocialistische propagandatentoonstelling was De Jeugdherberg van morgen. Hij werd in 1944 georganiseerd door de Nederlandse Jeugdherbergcentrale (NJHC). De tentoonstelling was eerst een week te zien in het Stedelijk Museum in Amsterdam. Vervolgens is hij doorgereisd naar Museum Boymans waar hij ruim twee maanden heeft geduurd. Hoewel Hannema voor zover bekend niet betrokken is geweest bij de organisatie, heeft hij Museum Boymans wel ter beschikking gesteld. Het ontwerp kwam weer van Wijdeveld en de tentoonstelling ging over de taak van het jeugdherbergwerk. Jeugdherbergen zouden een rol spelen in de vorming van een nationaalsocialistische samenleving: “In de jeugdherbergen stond de vorming van de mens, naar de nieuwe politieke motieven centraal.”[11] Ook kunst zou hieraan kunnen bijdragen en daarom schreef de NJHC een prijsvraag uit voor een nieuw ontwerp voor jeugdherbergen. In de tentoonstelling werden - naast de historische ontwikkeling van het jeugdherbergwerk - 56 ingezonden ontwerpen gepresenteerd. Vanwege zijn grote betrokkenheid bij de stad is Hannema hoogstwaarschijnlijk met name enthousiast geweest over de maquette van de Rotterdamse jeugdherberg ontworpen door de architect Mart Jansen.

De bezetter heeft tijdens de oorlog zijn cultuurpolitieke idealen  onder meer tot uitdrukking gebracht via nationaalsocialistische propagandatentoonstellingen die aan Nederlandse kunstmusea werden opgedrongen. De meeste propagandatentoonstellingen hebben plaatsgevonden in het Rijksmuseum, “omdat de status van de instelling de propagandistische (...) waarde van zo’n tentoonstelling verhoogde.”[12] Het aantal van vier propagandatentoonstellingen dat te zien is geweest in Museum Boymans is opmerkelijk klein, zeker gezien de reputatie van Hannema als ‘Deutschfreundliche’ directeur. Toch toonde Hannema zich ook op het terrein van tentoonstellingen steeds meegaander. Sterker nog: hij werkte actief mee aan de voorbereiding van twee van de genoemde propagandatentoonstellingen.

[1] Wessel Krul, Hannema Museumdirecteur. Over kunst en illusie, 2018, p. 351.

[2] Dagblad van Rotterdam, 25 februari 1942.

[3] Wessel Krul, Hannema Museumdirecteur. Over kunst en illusie, 2018, p. 391.

[4] Idem.

[5] Idem, p. 392.

[6] IDem, p. 393.

[7] Idem, p. 394.

[8] Tentoonstellingscatalogus Kunstenaars zien den arbeidsdienst, 1943, p. 1.

[9] Evelien Scheltinga, Beladen exposities. Episoden uit de tentoonstellingsgeschiedenis van het Stedelijk Museum te Amsterdam, 1940-1945, 2017, pp. 86-87.

[10] NRC, 4 januari 1944.

[11] Evelien Scheltinga, Beladen exposities. Episoden uit de tentoonstellingsgeschiedenis van het Stedelijk Museum te Amsterdam, 1940-1945, 2017, p. 79.

[12] Jetje Baruch & Liesbeth van der Horst, Het Rijksmuseum in oorlogstijd, 1985, p. 8.

Hier vind je een overzicht van de reproducties en catalogi die in de periode 1935-1945 door het museum zijn uitgegeven.

1935 - cat.nr. 18 - Vermeer: oorsprong en invloed; Fabritius, De Hooch, De Witte

1935 - cat.nr. 18A - Idem. Voorlopige uitgave

1935 - cat.nr. 19 - Schilderijen uit de verzameling F. Koenigs

1935/36 - cat.nr. 20 - Teekeningen van Ingres, Delacroix, Géricault, Daumier uit de verzameling Koenigs

1935/36 - cat.nr. 21 - Fransche schilderijen uit de negentiende eeuw benevens Jongkind, Vincent van Gogh [bezit Museum Kröller-Müller]

1936 - cat.nr. 21A - Algemeense Nederlandsche kunsttentoonstelling [alleen directiekamer] 

1936 - cat.nr. 22 - Jeroen Bosch, Noord-Nederlandsche primitieven

1935 - cat.nr. 18 - Vermeer: oorsprong en invloed; Fabritius, De Hooch, De Witte
1935 - cat.nr. 18 - Vermeer: oorsprong en invloed; Fabritius, De Hooch, De Witte
1935/36 - cat.nr. 20 - Teekeningen van Ingres, Delacroix, Géricault, Daumier uit de verzameling Koenigs
1935/36 - cat.nr. 20 - Teekeningen van Ingres, Delacroix, Géricault, Daumier uit de verzameling Koenigs
1936 - cat.nr. 22 - Jeroen Bosch, Noord-Nederlandsche primitieven
1936 - cat.nr. 22 - Jeroen Bosch, Noord-Nederlandsche primitieven

1936 - cat.nr. 23 - Patrick Bakker, 1910-1932

1936 - cat.nr. 24 - Erasmus Roterodamus

1936/37 - cat.nr. 25 - Schilderijen uit de divisionistische school van Georges Seurat tot Jan Toorop

1937 - cat.nr. 26 - Antonio Canaletto en Giov. Battista Piranesi: Rome en Venetië in de 18e eeuw

1937 - cat.nr. 27 - S. Moulijn

1937 - cat.nr. 27A - Kunstenaarsgroep R'33

1937 - cat.nr. 28 - Schilderijnk aquarellen, teekeningen en etsen van Jakob Smits, 1856-1928

1937/38 - cat.nr. 29 - Schilderijen en teekeningen Pieter Jansz. Saenredam, 1597-1665

1938 - cat.nr. 30 - Oude kant

1938 - cat.nr. 31 - Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400-1800

1938 - cat.nr. 31A - Platen bij Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400-1800

1937/38 - cat.nr. 29 - Schilderijen en teekeningen Pieter Jansz. Saenredam, 1597-1665
1937/38 - cat.nr. 29 - Schilderijen en teekeningen Pieter Jansz. Saenredam, 1597-1665
1938 - cat.nr. 31 - Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400-1800
1938 - cat.nr. 31 - Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400-1800
1938 - cat.nr. 31A - Platen bij Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400-1800
1938 - cat.nr. 31A - Platen bij Meesterwerken uit vier eeuwen, 1400-1800

1938/39 - cat.nr. 32 - Schilderijen, teekeningen en beeldhouwwerken uit particuliere Nederlandsche verzamelingen

1939 - cat.nr. 33 - Teekeningen van Petrus Paulus Rubens

1939 - cat.nr. 34 - Schilderijen A.C. Willink

1939/40 - cat.nr. 35 - Schilderijen, beeldhouwwerken en teekeningen uit particuliere verzamelingen in Nederland

1939 - cat.nr. 33 - Teekeningen van Petrus Paulus Rubens
1939 - cat.nr. 33 - Teekeningen van Petrus Paulus Rubens
1939 - cat.nr. 34 - Schilderijen A.C. Willink
1939 - cat.nr. 34 - Schilderijen A.C. Willink
1939/40 - cat.nr. 35 - Schilderijen, beeldhouwwerken en teekeningen uit particuliere verzamelingen in Nederland
1939/40 - cat.nr. 35 - Schilderijen, beeldhouwwerken en teekeningen uit particuliere verzamelingen in Nederland

1940 - cat.nr. 36 - Schilderijen, beeldhouwwerken en grafiek van Rotterdamsche beeldende kunstenaars

1940 - cat.nr. 37 - Oud-aardewerk uit de verzameling Bastert-van Schaardenburg

1940/41 - cat.nr. 38 - Schilderijen en aquarellen van de verzameling W. Palte

1940 - cat.nr. 36 - Schilderijen, beeldhouwwerken en grafiek van Rotterdamsche beeldende kunstenaars
1940 - cat.nr. 36 - Schilderijen, beeldhouwwerken en grafiek van Rotterdamsche beeldende kunstenaars
1940 - cat.nr. 37 - Oud-aardewerk uit de verzameling Bastert-van Schaardenburg
1940 - cat.nr. 37 - Oud-aardewerk uit de verzameling Bastert-van Schaardenburg
1940/41 - cat.nr. 38 - Schilderijen en aquarellen van de verzameling W. Palte
1940/41 - cat.nr. 38 - Schilderijen en aquarellen van de verzameling W. Palte

1941 - cat.nr. 39 - Het opbouwplan van Rotterdam

1941 - cat.nr. 40 - Oude Japansche houtsneden uit particuliere verzamelingen in Nederland

1941 - cat.nr. 41 - Nederland bouwt in baksteen

1941 - cat.nr. 39 - Het opbouwplan van Rotterdam
1941 - cat.nr. 39 - Het opbouwplan van Rotterdam
1941 - cat.nr. 40 - Oude Japansche houtsneden uit particuliere verzamelingen in Nederland
1941 - cat.nr. 40 - Oude Japansche houtsneden uit particuliere verzamelingen in Nederland
1941 - cat.nr. 41 - Nederland bouwt in baksteen
1941 - cat.nr. 41 - Nederland bouwt in baksteen

1941 - cat.nr. 42 - Nederlandsche grafiek van 1800 tot 1870

1941/42 - cat.nr. 43 - Negentiende eeuwsche schilderijen en aquarellen uit de verzameling H. Nijgh

1942 - cat.nr. 44 - Nederlandsche grafiek van 1870 tot 1940

1941 - cat.nr. 42 - Nederlandsche grafiek van 1800 tot 1870
1941 - cat.nr. 42 - Nederlandsche grafiek van 1800 tot 1870
1941/42 - cat.nr. 43 - Negentiende eeuwsche schilderijen en aquarellen uit de verzameling H. Nijgh
1941/42 - cat.nr. 43 - Negentiende eeuwsche schilderijen en aquarellen uit de verzameling H. Nijgh
1942 - cat.nr. 44 - Nederlandsche grafiek van 1870 tot 1940
1942 - cat.nr. 44 - Nederlandsche grafiek van 1870 tot 1940

1942 - cat.nr. 44A - Het Duitsche boek van heden [geen publicatie, wel persartikelen]

1942 - cat.nr. 45 - Grafisch werk van A. schotel

1942 - cat.nr. 45A + 46 - Uit den bodem van Rotterdam [2 verschillende edities]

1942 - cat.nr. 46A - Prijsvraag Blaak en Hofplein [geen catalogus, wel affiche]

1942 - cat.nr. 47 - Onze grafiek van heden

1942 - cat.nr. 45 - Grafisch werk van A. schotel
1942 - cat.nr. 45 - Grafisch werk van A. schotel
1942 - cat.nr. 46 - Uit den bodem van Rotterdam
1942 - cat.nr. 46 - Uit den bodem van Rotterdam
1942 - cat.nr. 47 - Onze grafiek van heden
1942 - cat.nr. 47 - Onze grafiek van heden

1942/43 - cat.nr. 48 - Kersttentoonstelling van oude en moderne schilderijen uit particuliere verzamelingen

1942/43 - cat.nr. 49 - De prentkunst rondom Rubens

1942/43 - cat.nr. 50 - De zwarte-kunst prent, 1642-1942

1942/43 - cat.nr. 48 - Kersttentoonstelling van oude en moderne schilderijen uit particuliere verzamelingen
1942/43 - cat.nr. 48 - Kersttentoonstelling van oude en moderne schilderijen uit particuliere verzamelingen
1942/43 - cat.nr. 49 - De prentkunst rondom Rubens
1942/43 - cat.nr. 49 - De prentkunst rondom Rubens
1942/43 - cat.nr. 50 - De zwarte-kunst prent, 1642-1942
1942/43 - cat.nr. 50 - De zwarte-kunst prent, 1642-1942

1943 - cat.nr. 51 - Nagelaten werk van George Pletser, 1871-1942

1943 - cat.nr. 52 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 1. De zestiende eeuw

1943 - cat.nr. 53 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 2. 1600-1640

1943 - cat.nr. 51 - Nagelaten werk van George Pletser, 1871-1942
1943 - cat.nr. 51 - Nagelaten werk van George Pletser, 1871-1942
1943 - cat.nr. 52 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 1. De zestiende eeuw
1943 - cat.nr. 52 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 1. De zestiende eeuw
1943 - cat.nr. 53 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 2. 1600-1640
1943 - cat.nr. 53 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 2. 1600-1640

1943 - cat.nr. 53A - Werken van beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreken [geen catalogus, wel affiche]

1943/44 - cat.nr. 53B - Werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreken: wintertentoonstelling [geen catalogus, wel affiche]

1943/44 - cat.nr. 54 - Kunstenaars zien den arbeidsdienst

1944 - cat.nr. 55 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 3. 1640-1680

1944 - cat.nr. 56 - 75 oude teekeningen uit particulier bezit

1944 - cat.nr. 57 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 4. De Italianisanten

1944 - cat.nr. 55 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 3. 1640-1680
1944 - cat.nr. 55 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 3. 1640-1680
1944 - cat.nr. 56 - 75 oude teekeningen uit particulier bezit
1944 - cat.nr. 56 - 75 oude teekeningen uit particulier bezit
1944 - cat.nr. 57 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 4. De Italianisanten
1944 - cat.nr. 57 - Het landschap in de Nederlandsche prentkunst. 4. De Italianisanten

1944 - cat.nr. 57A - Werken door beeldende kunstenaars uit Rotterdam en omstreken [geen catalogus, wel affiche]

1945 - cat.nr. 58 - Schilderijen en beeldhouwwerken van Tinus van Doorn, 1905-1940

1945 - cat.nr. 59 - Werken door C. Timmer

1945 - cat.nr. 60 - In het verborgene gedrukt

1945 - cat.nr. 58 - Schilderijen en beeldhouwwerken van Tinus van Doorn, 1905-1940
1945 - cat.nr. 58 - Schilderijen en beeldhouwwerken van Tinus van Doorn, 1905-1940
1945 - cat.nr. 59 - Werken door C. Timmer
1945 - cat.nr. 59 - Werken door C. Timmer
1945 - cat.nr. 60 - In het verborgene gedrukt
1945 - cat.nr. 60 - In het verborgene gedrukt

In deze periode zijn ruim 6000 werken aan de collectie toegevoegd, hoofdzakelijk kunstnijverheid en prentkunst

Meer informatie volgt tijdens de looptijd van de tentoonstelling.

Hier vind je het laatste nieuws rondom museum Boymans.

1935 - Museum Boymans open

Museum Boymans opent de deuren van haar nieuwe gebouw.

 

 

De opening van het Museum Boymans, Nieuwe Rotterdamsche Courant, juli 1935
De opening van het Museum Boymans, Nieuwe Rotterdamsche Courant, juli 1935
Het nieuwe Museum Boymans, Nieuwe Rotterdamsche Courant, 7 juli 1935
Het nieuwe Museum Boymans, Nieuwe Rotterdamsche Courant, 7 juli 1935
Het nieuwe Museum Boymans, Nieuwe Rotterdamsche Courant, 7 juli 1935
Het nieuwe Museum Boymans, Nieuwe Rotterdamsche Courant, 7 juli 1935

1936 - nieuwe aanwinsten

Marie Tak van Poortvliet (1871-1936) heeft een deel van haar kunstverzameling gelegateerd aan Museum Boymans. Het schilderij Lyrisches van de baanbrekende Russische schilder Wassily Kandinsky en de andere werken uit deze collectie heeft het museum al sinds 1932 in bruikleen.

1937 - Vermeer aan collectie toegevoegd

Verheugd en trots deelt de directie van Museum Boymans mede dat zij er op de valreep van het jaar 1937 in is geslaagd een nog niet eerder bekend vroeg werk van de grote schilder Johannes Vermeer aan de collectie toe te voegen. Het doek is getiteld ‘De Emmaüsgangers’ en zal binnenkort op zaal te zien zijn.

27 maart 1939 - eredoctoraat voor Dirk Hannema

Vanwege zijn grote verdiensten voor het Nederlandse kunstleven heeft Boymans’ directeur Dirk Hannema op 27 maart jongsleden een eredoctoraat ontvangen van de Universiteit Utrecht.

17 juli 1939 - oprichting Stichting Museum Boymans

Op 17 juli jongsleden heeft een groep vermogende particuliere stadsgenoten die het museum een warm hart toedragen de Stichting Museum Boymans in het leven geroepen. Deze stichting zal zich toeleggen op het bijeenbrengen van fondsen voor de aankoop van stukken, waarvoor de reguliere middelen van het museum niet toereikend zijn.

26 augustus 1939 - tijdelijke sluiting

In verband met de mobilisatie en het in veiligheid brengen van de belangrijke collectiestukken zal het museum vanaf 26 augustus tijdelijk gesloten zijn.

14 oktober 1939 - tentoonstelling Carel Willink

Vanaf heden is het museum weer (deels) voor het publiek toegankelijk. De directeur nodigt u uit om kennis te komen nemen van de eerste museale tentoonstelling van de magisch-realistische schilder Carel Willink.

1940 - tijdelijke sluiting

In verband met de Duitse aanval op Nederland, België, Luxemburg en Frankrijk is het museum tijdelijk gesloten.

 

 

In de stad wonen nog altijd mensen die de oorlog hebben meegemaakt, of wier ouders of grootouders verhalen over de oorlog hebben gedeeld. Samen met Verhalenhuis Belvedère verzamelt Museum Boijmans Van Beuningen via een oral history project persoonlijke herinneringen aan het museum tijdens de oorlog. Dit kunnen ook verhalen uit tweede hand zijn van ouders, grootouders, buren of anderen met hun herinnering aan Museum Boymans tijdens de Tweede Wereldoorlog of over de Rotterdamse kunstscène in deze periode.

Deze persoonlijke herinneringen worden hier gepresenteerd en een aantal verhalen krijgt een plaats in de tentoonstelling. Aanmelden verhalen via: info@verhalenhuisbelvedere.nl.

Herinneringen van Mies Snikkers - Van der Perk

Mies Snikkers- Van der Perk werd geboren in 1923 in Rotterdam. Zij bezocht het museum tijdens de oorlog en zag daar Staluse Pera dansen.

0:00 0:00

Herinneringen van Gezina Sas

Gezina Sas is de kleindochter van Henk van der Pol, die aanvankelijk suppoost was bij Museum Boymans maar na de oorlog de kunsttransporten van het museum verzorgde. Tijdens het grote bombardement schuilde het gezin Van der Pol, onder wie de moeder van Gezina in de kelder van Boijmans

0:00 0:00

Herinneringen van Martha Lap

Martha Lap wordt in 1928 geboren in Rotterdam. Aan het begin van de oorlog bezoekt zij het museum en raakt haast verliefd op Titus van Rembrandt. De ansichtkaart met Titus er op die ze dan koopt, hangt nog steeds ingelijst bij haar thuis.

0:00 0:00

Herinneringen van Judith Haazebroek

Judith Haazebroek groeit op in Boijmans. Haar vader, Pieter Haazebroek is de butler van Dirk Hannema en daarna 41 jaar conciërge in Boijmans.

0:00 0:00

Herinneringen van Willem Donker

Willem Donker wordt geboren in 1938.Hij is de zoon van Ad Donker een vriend van Dirk Hannema en uitgever van Hannema's memoires.

0:00 0:00

Herinneringen van Klaas Gubbels

Kunstenaar Klaas Gubbels wordt geboren in Rotterdam in 1934. Zijn vader Cor Gubbels was leider van de tegelploeg.

0:00 0:00

Herinneringen van Hanneke Drost en Hans Drost

Hanneke en Hans Drost zijn neef en nicht. Ze vertellen over hun 'tante Tinta', die tussen 1935 en 1959 werkt als secretaresse van Dirk Hannema en Coert Ebbinge Wubben.

0:00 0:00

Herinneringen van Mosab Anzo

Mosab Anzo werd 1973 geboren in Aleppo, Syrië. Hij vertelt over hoe het is om als kunstenaar te vluchten voor een oorlog.

0:00 0:00

Herinneringen van Juan Heinsohn Huala

In 1979 kwam Juan Heinsohn Huala naar Nederland. Hij vluchtte uit Chili vanwege het regime van Pinochet. Hij vertelt over zijn ervaringen om als kunstenaar in verzet te gaan tegen een regime.

0:00 0:00

Dit project is tot stand gekomen in samenwerking met:

1 Herman Bieling, uitnodigingskaart voorjaarstentoonstelling Rotterdamse kunstenaars, april 1943.

2 Herman Bieling, uitnodigingskaart voorjaarstentoonstelling Rotterdamse kunstenaars, april 1943.

3 Dirk Hannema, brief aan Herman Bieling, 23 oktober 1944 (Wessel Krul p.403; SAR 181/361).

Toon alle noten Toon minder noten