Previous Next Facebook Instagram Twitter Back to top
t/m 19 januari 2014

Marcel Duchamp, kunstenaar ~ knutselaar

In 1913 plaatste Marcel Duchamp (1887-1968) een fietswiel op een krukje. In 1917 stuurde hij een doodnormaal urinoir in voor een kunsttentoonstelling, wat de kunstwereld volledig op zijn kop zette. Zijn ‘readymades’ zorgden ervoor dat kunstkenners Duchamp vanaf eind jaren ’50 bestempelen als de meest invloedrijke kunstenaar van de 20 ste eeuw, omwille van de conceptuele wijze waarop hij alledaagse voorwerpen als kunst presenteerde. Maar doet dit wel eer aan de oorspronkelijke doelstellingen van Duchamp? Deze tentoonstelling plaatste het werk van de befaamde kunstenaar in een nieuwe context.

In het najaar van 2013 presenteerde het museum in het Prentenkabinet een tentoonstelling over de artistieke praktijk van Marcel Duchamp. De tentoonstelling, gebaseerd op onderzoek van kunsthistoricus Bert Jansen, liet zien dat Duchamp meer is dan de gewaande conceptuele kunstenaar avant la lettre. Het museum plaatste het werk van Duchamp in een breed historisch kader en toont de vele persoonlijke verwijzingen en de humoristische woordspelletjes die in Duchamp’s werk te vinden zijn. Duchamp was niet alleen een kunstenaar, maar ook een knutselaar. Het werk ‘De ou par Marcel Duchamp ou Rrose Sélavy (La boîte-en valise) / Van of door Marcel Duchamp of Rrose Sélavy (De doos in een koffer)’ uit 1952 geldt als sleutelstuk. Dit koffertje uit de museumcollectie bevat reproducties van Duchamps oeuvre in miniformaat, die in de tentoonstelling acht thema's introduceerden. De reproducties waren te zien samen met tekeningen, teksten, foto’s en ander documentair materiaal van Duchamp en zijn tijdgenoten, zoals zijn broer Jacques Villon, Juan Gris en František Kupka.

Duchamp in een nieuw licht

In het Prentenkabinet was het werk van Duchamp voor het eerst te zien in de context van de persoonlijke ervaringen en gebeurtenissen in het leven van de kunstenaar, die als inspiratiebron golden voor zijn werk. Een goed voorbeeld is de readymade ‘Hérisson’ uit 1914, een flessenrek dat Duchamp kocht in een warenhuis. De naam van het werk verwijst waarschijnlijk naar een reeks watervallen met dezelfde naam die hij in 1912 bezocht met zijn muze, Gabrielle Picabia. Een soortgelijk flessenrek was te zien zijn in de tentoonstelling.

Humor en woordspel

Ook humor en woordspellen zijn belangrijke elementen in Duchamp’s werk, die tot nu toe vaak onderbelicht zijn gebleven. De tentoonstelling liet zien dat de gevoelloze, afstandelijke manier van kijken die vaak uitgelegd is als cynisch, juist een middel was voor de kunstenaar om humor te brengen in alledaagse situaties. Dit werd in de tentoonstelling onder anderen geïllustreerd door de humoristische prenten die Duchamp maakte voor tijdschriften. In zijn eigen aantekeningen omschrijft hij zijn werk ‘Het grote glas’ als een ‘hilarisch schilderij’. Ook Duchamp’s beroemde readymade uit 1913, het fietswiel op een krukje, bevat een spel met taal. De omschrijving van het werk, ‘Une roue sur un selle’ (een wiel op een krukje) klinkt in het Frans als Roussel en kan gezien worden als een hommage aan de schrijver Raymond Roussel (1877-1933) die door Duchamp zeer bewonderd werd.

Tijdgenoten

Marcel Duchamp beïnvloedde met zijn werk vele generaties kunstenaars. Onder anderen tijdgenoot en vriend Man Ray is door hem geïnspireerd. In het verlengde van de readymades fotografeerde Man Ray schijnbaar willekeurige samenstellingen van alledaagse voorwerpen. Duchamp en Man Ray maakte samen de film ‘Anémic Cinéma’ (1926), waarin ronddraaiende spiralen overgaan in zinnen met woordgrappen. Sculpturen en foto’s van Man Ray waren in het voorjaar van 2014 samen met werk van beeldhouwers Constantin Brancusi en Medardo Rosso te zien in de grote tentoonstelling ‘Brancusi, Rosso, Man Ray: Framing Sculpture’. Het museum toonde in 2014 nog meer beroemde kunstenaars uit de avant-garde. In drie zalen presenteerde het museum een tentoonstelling rondom surrealist Salvador Dalí, die bevriend was met Duchamp.

Bij de tentoonstelling is een brochure verschenen met meer informatie.