Previous Next Facebook Instagram Twitter Pinterest Back to top
t/m 15 januari 2017

Fra Bartolommeo - de goddelijke renaissance

Museum Boijmans Van Beuningen toonde van 15 oktober 2016 tot en met 15 januari 2017 de meesterwerken van Fra Bartolommeo (1473-1517), de Italiaanse kunstenaar-monnik uit Florence. Leonardo da Vinci, Rafaël, Michelangelo en Fra Bartolommeo zijn de vier belangrijkste kunstenaars van de Hoogrenaissance. Voor het eerst reisden schilderijen van Fra Bartolommeo naar Nederland, elf in totaal. In Rotterdam werden deze schilderijen na vijfhonderd jaar herenigd met 140 voorbereidende tekeningen.

Fra Bartolommeo schilderde voornamelijk religieuze voorstellingen. Dit deed hij, nadat hij monnik was geworden, vooral in het beroemde klooster van San Marco in Florence. Zijn schilderijen kenmerken zich door de heldere en harmonieuze composities. Fra Bartolommeo is vooral bekend vanwege meer dan 1.000 tekeningen die hij maakte voordat hij begon aan zijn schilderijen. De grootste collectie tekeningen van Fra Bartolommeo wereldwijd is in het bezit van Museum Boijmans Van Beuningen. Ervaar de kwaliteit van deze meesterschilder. Laat u verrassen door de bijzondere getekende voorstudies en de schilderijen waarvoor ze gebruikt werden. Elf schilderijen, variërend van een klein privé-altaar tot imposante altaarstukken van vier meter hoog, zijn het glorieuze eindresultaat. Deze tentoonstelling was exclusief in Rotterdam te zien. Rondom Fra Bartolommeo was tot en met 22 januari 2017 te zien in het Prentenkabinet.

Kunstschat in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen

Een groot deel van de tekeningen van Fra Bartolommeo zijn bewaard gebleven in twee albums. De tekeningen hebben een interessante herkomst. Na zijn dood in 1517 komen de tekeningen samen met de inventaris van het atelier in het bezit van zijn opvolger Fra Paolino da Pistoia. Daarna komen de tekeningen in handen van Suor Plautilla nelli, een schilderende non en priores van het nonnenklooster Santa Catharina van Siena, tegenover het klooster van San Marco. Na haar dood raken de tekeningen vergeten en liggen ze opgeborgen in het nonnenklooster. De verzamelaar Niccolò Gabburri ontdekt anderhalve eeuw later dat de tekeningen zich daar moeten bevinden en koopt alles. De tekeningen voegt hij samen in twee grote albums. Na de dood van Gabburri in 1742 worden zijn albums verkocht. Via een omweg komen de albums onder andere in het bezit van Koning Willem II. In 1923 worden zij aangekocht door de Haarlemse verzamelaar Franz Koenigs. De albums komen in 1935 in bruikleen in Museum Boijmans Van Beuningen als onderdeel van de Koenigs Collectie. In 1940 wordt de Koenigs Collectie aangekocht door havenbaron D.G. van Beuningen en door hem aan het museum geschonken.

Het tekenatelier toen en nu

Fra Bartolommeo bestudeerde ter voorbereiding van zijn schilderijen figuren in diverse lichaamshoudingen, met aandacht voor de plooival van gewaden. Daarnaast tekende hij detailstudies van ledematen en hoofden, waaronder enkele portretten. Fra Bartolommeo maakte hiervoor gebruik van een levensgrote ledenpop: een houten figuur met afneembare onderdelen en beweegbare gewrichten. Dit is bekend omdat in de atelierinventaris van 1517 twee ledenpoppen worden genoemd. Ook was- en kleimodellen van kindertjes (voor het Christuskind of engeltjes) en losse ledematen werden gebruikt door Fra Bartolommeo. Over de ledenpop werden gewaden gedrapeerd om zo nauwkeurig mogelijk de plooival en de lichtwerking te kunnen tekenen.

De in Rotterdam woonachtige kunstenaar Iwan Smit (1989) heeft hier drie maanden lang aan een groot schilderij gewerkt met assistenten en met het publiek. Het project is gebaseerd op Fra Bartolommeo’s beroemde ‘Pala del Gran Consiglio’ een altaarstuk dat hij in 1510-1513 in opdracht van de stadsregering heeft geschilderd (cat. 9B). Zoals het schilderij van Fra Bartolommeo een eerbetoon aan Florence als vrije en democratische republiek moest zijn, is Iwan Smits schilderij bedoeld als een glorificatie van de multiculturele havenstad Rotterdam.

Fra Bartolommeo werkte in zijn atelier met een team van leerlingen en assistenten aan grote opdrachten. In dit hedendaagse kunstenaarsatelier werkten bezoekers en assistenten mee aan het schilderij. Hierbij is de werkwijze van Fra Bartolommeo gevolgd. Alle stappen in het proces zijn aan bod gekomen: van compositie- en figuurstudies tot overzetting op het paneel en het afschilderen in kleur. Nu is hier het eindresultaat te zien, samen met een selectie van de mooiste tekeningen.

Timelapse Iwan Smit – voorstudie Portunus

Rondom Fra Bartolommeo

Museum Boijmans Van Beuningen bezit een vooraanstaande collectie Italiaanse tekenkunst. Hoogtepunten zijn zeldzame vijftiende- en zestiende-eeuwse tekeningen van onder andere Donatello, Fra Angelico, Giovanni en Gentile Bellini, Leonardo da Vinci, Rafaël en Michelangelo. De collectie heeft een zwaartepunt in het eerste kwart van de zestiende eeuw, waaronder de enige tekening van Giorgione ter wereld, de enige eigenhandige tekening van Leonardo da Vinci in Nederland en de grootste collectie tekeningen van Fra Bartolommeo.

Tijdens de tentoonstelling 'Fra Bartolommeo - de goddelijke renaissance' toont Museum Boijmans Van Beuningen in het Prentenkabinet een selectie van vijftiende- en zestiende-eeuwse tekeningen en prenten. Hier toont Boijmans voornamelijk Italiaanse voorlopers en tijdgenoten van Fra Bartolommeo en werken die verband houden met de hoofdtentoonstelling, waaronder zijn twee portretten van Michelangelo.

Verdieping: Tekeningen van Italiaanse meesters

Maar liefst 82.000 objecten - zo’n 65.000 tekeningen en 17.000 tekeningen - telt de totale collectie werken op papier van Museum Boijmans Van Beuningen. Deze werken beslaan een periode van zo’n zeshonderd jaar, van de late middeleeuwen tot de dag van vandaag.

Niet alleen zijn vele eeuwen vertegenwoordigd, ook verschillende scholen zijn terug te zien in de collectie, van Spaans tot Frans en van Duits tot Italiaans. De groep tekeningen die behoort tot de Italiaanse school omvat ongeveer 1200 bladen en bestaat uit beroemde werken van kunstenaars als PisanelloGiorgioneLeonardo da VinciMichelangeloRafaëlVeroneseTintoretto en Tiepolo.

Wist je dat

Wist je dat

de collectie tekeningen van oude meesters oorspronkelijk veel kleiner was en van gemiddelde kwaliteit? Frans Jacob Otto Boijmans, naar wie het museum vernoemd is, had een grote verzameling tekeningen maar slechts een deel was goed genoeg en kwam in 1847 in het museum. Bij een grote brand in 1864 zijn daarvan helaas ongeveer zevenhonderd tekeningen in vlammen opgegaan.

De grootste collectie tekeningen van één kunstenaar zijn de vijfhonderd tekeningen die het museum bezit van de Italiaanse renaissance-kunstenaar Fra Bartolommeo (1473-1517). Hij behoort samen met zijn beroemde tijdgenoten Leonardo da Vinci, Michelangelo en Rafaël tot de belangrijkste kunstenaars van Florence. 120 exemplaren uit deze collectie tekeningen (dat is dus ongeveer tien procent van de collectie Italiaanse tekeningen van het museum) zijn nu te zien in de tentoonstelling Fra Bartolommeo - de goddelijke renaissance. Ze worden getoond naast tien schilderijen waarvoor deze tekeningen voorstudies zijn. Op deze manier is het creatieve proces van de kunstenaar te zien: van tekeningen tot schilderij.

Wist je dat
de prenten en tekeningen in een speciaal depot voor werken op papier worden bewaard? De temperatuur en luchtvochtigheid is daar optimaal en de tekeningen worden bewaard in dozen.