Een figuur voor de geseling van Christus

Auteur: Alicia Rojas Costa

Deze tekening in zwart krijt is een studie voor een van de figuren in de Geseling van Christus (afb.), gemaakt door de Florentijnse kunstenaar Alessandro Fei (bekend als Barbiere) voor het altaarstuk in de Corsi-kapel van de Santa Croce in Florence. Het wordt beschouwd als een van Barbiere’s beste bijdragen aan de decoratie van deze kerk en is gesigneerd en gedateerd in 1575. Hij aanvaardde de opdracht in het kader van Giorgio Vasari’s (1511-1574) renovatieproject, waarbij de Corsi- en de Pazzi-kapel in de Santa Croce een nieuwe iconografische invulling kregen.^[1]

Barbiere werd sterk beïnvloed door het werk van Sebastiano del Piombo (ca. 1485-1547) en baseerde de compositie van de Geseling, en met name de figuur van Christus, op Del Piombo’s fresco in de San Pietro in Montorio in Rome.^[2] Waarschijnlijk raakte hij bekend met deze fresco’s toen hij Vasari in 1571 in Rome met de decoratie van de kapellen in het Vaticaan hielp. De centrale figuur in de Rotterdamse studie – de soldaat rechts van Christus die hem geselt – is echter van een andere bron afgeleid. Zoals Hall in 1979 opmerkte, is deze figuur gerelateerd aan het fresco van de onthoofding van Johannes de Doper door Andrea del Sarto (1486-1530) in het Chiostro dello Scalzo in Florence.^[3] Beide figuren, gezien op de rug, zijn halfnaakt en hebben een stevig postuur.

Dat Del Sarto grote invloed op Alessandro Barbiere had blijkt eens te meer uit een andere studie door hem met de volledige compositie voor de Geseling in Parijs^[4]. Hierin bracht hij het rode krijt op nagenoeg dezelfde wijze aan als de Florentijnse meester in zijn schetsen deed.^[5] De bekendheid die Barbiere met het altaarstuk voor de Corsi-kapel verwierf was zo groot dat hij er later nog tal van varianten op maakte.^[6]

Hoewel Charles Loeser de Rotterdamse tekening in 1928 aan Gianfrancesco Rustici (1474/1475-1554) toeschreef,^[7] is de studie in alle opzichten typerend voor Barbiere. Kenmerkend voor zijn tekenstijl, zoals ook duidelijk wordt uit een andere studie van zijn hand in Florence,^[8] zijn de zwaar aangezette contourlijnen en de schematische weergave van vormen. Een andere constante zijn de pentimenti die hij in zijn werk aanbracht, hier in de linkerhand van de geselaar.^[9] Vergeleken met het uiteindelijke altaarstuk vallen hooguit wat kleine verschillen op. In de studie is de geselaar naakt en draagt een helm, terwijl hij in het uiteindelijke werk gekleed is, maar niets op zijn hoofd draagt. De tekening werd gekwadreerd om gemakkelijker te kunnen worden overgezet.