Previous Next Facebook Instagram Twitter Pinterest Back to top
Staande edelman

Vraag maar raak

Laden...

Bedankt, je vraag is verzonden.

Helaas, er is iets mis gegaan met het verzenden van je vraag. Probeer het aub nog eens.

High-res beeldmateriaal aanvragen

Meer informatie

Specificaties

Titel Staande edelman
Materiaal en techniek Pen in grijze inkt, gewassen in grijs
Objectsoort
Tekening > Tweedimensionaal object > Kunstvoorwerp
Locatie Dit object is in het depot
Afmetingen Hoogte 189 mm
Breedte 126 mm
Makers Tekenaar: Anoniem
Vroegere toeschrijving: Hendrick Goltzius
Inventarisnummer DN 202/99 recto (PK)
Credits Schenking / Donation: Dr. A.J. Domela Nieuwenhuis 1923
Collectie Tekeningen & Prenten
Verwervingsdatum 1923
Leeftijd maker Onbekend
Signatuur geen
Conditie vouwen en vlekken aanwezig; recto: bruine vlek linksboven en gaatje rechts van het gezicht; verso papier- en lijmresten
Verzamelaar Dr. Adriaan Domela Nieuwenhuis
Herkomst Adriaan J. Domela Nieuwenhuis (1850-1935), Amsterdam/ München; geschonken aan het museum in 1923
Onderzoek Vroeg Nederlandse tekeningen uit de 15e en 16e eeuw
Literatuur Reznicek 1961, p. 489 (als ‘geen Goltzius, naar een gravure van Th. de Bry?’); Stefes 2011, p. 172, nr. 5 (onder nr. 221); Collection Catalogue 2012 (online)
Materiaal
Object
Techniek
Grijs gewassen > Wassen > Gewassen > Tekentechniek > Techniek > Materiaal en techniek
Geografische herkomst Noordelijke Nederlanden > Nederlanden > West-Europa > Europa

Let op: De gegevens van dit object zijn nog niet gecontroleerd.
Neem contact op met een conservator als iets niet lijkt te kloppen.

Entry catalogus Nederlandse tekeningen uit de vijftiende en zestiende eeuw

Auteur: Yvonne Bleyerveld

De staande man met een gedraaid bovenlichaam en zijn hand in de zij, is gebaseerd op de gravure De betaalmeester, een prent uit de serie Drie soldaten van Jan Harmensz Muller naar een ontwerp van Hendrick Goltzius van omstreeks 1585.1 De kleding, snor en sabel zijn aan deze prent ontleend, evenals het rolletje papier dat de man op de Rotterdamse tekening in zijn linkerhand houdt. Het papierrolletje verwijst naar de taak van de betaalmeester, die in het Staatse leger verantwoordelijk was voor de financiën.

De keerzijde van het blad toont (op zijn kop ten opzichte van de voorzijde) schetsmatige figuurstudies in zwart krijt. Het gaat hier om een fragment van een oorspronkelijk grotere compositie, die later voor hergebruik versneden werd. Uitgebeeld zijn  twee naakte vrouwenfiguren, een vliegende figuur daarboven en links een arm van een vierde figuur. Ook deze figuren zijn op prenten gebaseerd, al gaat het – net als bij de betaalmeester – niet om letterlijke kopieën. De houding van de zittende vrouw is hoogstwaarschijnlijk afgeleid van een van de musicerende muzen op de imposante gravure De bruiloft van Amor en Psyche, die Goltzius in 1587 graveerde naar een ontwerptekening van Bartholomeus Spranger.2 Het gaat om de muze met de cello, rechts van het midden en op de rug gezien. De vliegende figuur lijkt een combinatie van de twee vliegende cupido’s op twee prenten naar Spranger, die beide omstreeks 1591 gegraveerd door werden door Jan Harmensz Muller: Hercules en Scipio geleid door Minerva op het pad der deugd en Venus geëerd door de nimfen.3 Voor de staande vrouw is niet direct een voorbeeld aan te wijzen, maar haar houding in overduidelijke contrapost herinnert net als de andere figuren op dit blad aan de maniëristische figuren waarmee Spranger op Goltzius en Muller invloed uitoefende.4

Dat aan beide zijden van dit blad motieven zijn uitgebeeld die vrije navolgingen zijn van prenten, duidt erop dat de tekening een oefenblad is, waarvoor de anonieme maker diverse prenten tot zijn beschikking had.

Noten

1 New Hollstein 2012, nrs. 747-749.

2 New Hollstein 2012, nr. 341. Zie voor de ontwerptekening van Spranger en de gravure van Goltzius ook Amsterdam/New York/Toledo 2003, nr. 28.1-2.

3 New Hollstein 1999b, nrs. 72-73.

4 Mogelijk is zij ontleend aan de muze met het boek, die naast de muze met de cello op de genoemde prent De bruiloft van Amor en Psyche staat. Zie voor de invloed van Spranger op Goltzius en Muller, N. Orenstein in Amsterdam/New York/Toledo 2003, pp. 81-85; Leeflang 2008.

Toon onderzoek Nederlandse tekeningen uit de vijftiende en zestiende eeuw
Toon catalogustekst Verberg catalogustekst

Alles over de maker

Anoniem

Bekijk het volledige profiel