:host { --enviso-primary-color: #FF8A21; --enviso-secondary-color: #FF8A21; font-family: 'boijmans-font', Arial, Helvetica,sans-serif; } .enviso-basket-button-wrapper { position: relative; top: 5px; } .enviso-btn { font-size: 22px; } .enviso-basket-button-items-amount { font-size: 12px; line-height: 1; background: #F18700; color: white; border-radius: 50%; width: 24px; height: 24px; min-width: 0; display: flex; align-items: center; justify-content: center; text-align: center; font-weight: bold; padding: 0; top: -13px; right: -12px; } Previous Next Facebook Instagram Twitter Pinterest Tiktok Linkedin Back to top
Berglandschap met havenstad

Berglandschap met havenstad

Jan Brueghel (I) (in 1596)

Vraag maar raak

Laden...

Bedankt, je vraag is verzonden.

Helaas, er is iets mis gegaan met het verzenden van je vraag. Probeer het aub nog eens.

High-res beeldmateriaal aanvragen

Meer informatie

Specificaties

Titel Berglandschap met havenstad
Materiaal en techniek Pen in bruine inkt, bruin en blauw gewassen, gedeeltelijk doorgegriffeld, kaderlijnen met de pen in bruine inkt
Objectsoort
Tekening > Tweedimensionaal object > Kunstvoorwerp
Locatie Dit object is in het depot
Afmetingen Hoogte 202 mm
Breedte 288 mm
Makers Tekenaar: Jan Brueghel (I)
Inventarisnummer MB 1690 (PK)
Credits Uit de nalatenschap van F.J.O. Boijmans, 1847
Collectie Tekeningen & Prenten
Verwervingsdatum 1847
Vervaardigingsdatum in 1596
Signatuur '[B]RVEGHEL. 1596' (linksonder, in pen in bruine inkt, )
Watermerk (1) onduidelijke figuur (lopende man die twee zakken draagt?) in een cirkel (38x40mm, vV); (2) [D]&CBLAUW (rechter deel van contramerk, in het doubleerpapier)(vH, 11P)
Conditie recto: bruine vlekken; verso: papier- en lijmresten, doublure
Inscripties 'Bruegel' (verso, middenonder, in potlood), '10' (verso, rechtsonder, in pen in bruine inkt)
Verzamelaar F.J.O. Boijmans
Merkteken Museum Boymans (L.1857)
Herkomst F.J.O. Boijmans (1767-1847), Utrecht; gelegateerd aan de stad Rotterdam in 1847
Tentoonstellingen Antwerpen 1930, no. 372; Berlijn 1975, no. 114; Brussel 1980, no. 155; Washington/New York 1986, no. 22; Brussel/Beijing 2007, no. 38; Munich 2013, no. 16; Parijs/Rotterdam 2014, nr. 74
Interne tentoonstellingen Het jaar rond met Bol (2004)
Vroege Nederlandse tekeningen - Van Bosch tot Bloemaert (deel 3) (2015)
Externe tentoonstellingen Brueghel. Paintings by Jan Brueghel the Elder (2013)
Bosch to Bloemaert. Early Netherlandish Drawings from the Museum Boijmans Van Beuningen (2014)
Onderzoek Toon onderzoek Nederlandse tekeningen uit de vijftiende en zestiende eeuw
Literatuur Cat. 1852 nr. 187 (als Jan Brueghel); Cat. 1869, nr. 46; Cat. 1901, nr. 82 (fl. 100,-); Rooses 1903, p. 97; Van Gelder 1933, p. 20 (nr. 4); Winner 1961, pp. 200, 201, ill. 9; Gerszi 1965, p. 110; Franz 1968, pp. 41-42; Winner 1972, pp. 122, 134 (nr. 25), 136; Londen/Parijs/Bern/Brussel 1972, onder nr. 13; Berlijn 1973, p. 55, onder nr. 80; Berlijn 1975, onder nr. 115; Erzt 1979, pp. 133, 201-202; Gerszi 1976b, p. 207 (nr. 17); Schapelhouman 1987, p. 26; Hollstein XXI, 1980, p. 43, onder nr. 209; Bedoni 1983, p. 21; Robinson in Washington/New York 1986, pp. 87-88; Schapelhouman 1987, p. 26; Limoze 1990, p. 187; Essen/Wenen/Antwerpen 1997, p. 432 (nr. 7), p. 482 (nr. 5), p. 483 (nr. 1); Wood Ruby 1999, p. 44; Collection Catalogue 2012 (online); Antwerpen 2019, p. 48, fig. 12/2
Materiaal
Object
Techniek
Doorgriffelen > Doorgegriffeld > Tekentechniek > Techniek > Materiaal en techniek
Bruin gewassen > Wassen > Gewassen > Tekentechniek > Techniek > Materiaal en techniek
Blauw gewassen > Wassen > Gewassen > Tekentechniek > Techniek > Materiaal en techniek
Geografische herkomst Italië > Zuid-Europa > Europa
Geografische herkomst Zuidelijke Nederlanden > Nederlanden > West-Europa > Europa

Entry bestandscatalogus Vroeg Nederlandse tekeningen uit de 15e en 16e eeuw

Auteur: Yvonne Bleyerveld

Vanaf een hooggelegen punt is rechts een steile bergwand te zien, met watervallen, bomen en twee groepjes reizigers op een bergpad rechts. Links in de diepte ligt een stad aan een baai. De bebouwing strekt zich uit van een landtong in het water tot in de heuvels op de achtergrond. In de verte zijn hoge bergen. Linksboven vliegt een groepje vogels, waaronder mogelijk twee ooievaars of lepelaars. Dit zorgvuldige getekende berglandschap met vergezicht maakte Jan Brueghel in 1596, het jaar waarin hij uit Italië terugkeerde naar Antwerpen, waar hij uiterlijk in oktober arriveerde. Het is onbekend of hij deze tekening maakte in Milaan – waar hij in 1595 en de eerste maanden van 1596 verbleef – of in Antwerpen. Stilistisch sluit het blad aan bij het ongeveer even grote Landschap met de verzoeking van Christus in de collectie Lugt, dat uit 1595 dateert en op dezelfde wijze gesigneerd is.1 Ook deze tekening is uitgevoerd in zeer fijne penlijnen – die naarmate de landschapselementen verder weg zijn gelegen, steeds zachter van toon worden – en met veel aandacht voor details. Wellicht maakte Brueghel dit berglandschap daarom kort na dit landschap in de collectie Lugt, namelijk in de eerste helft van 1596, toen hij nog in Italië was.2

Zowel de besproken tekening als die in Parijs werden gegraveerd door Aegidius Sadeler (ca. 1570-1629).3 De prenten maken deel uit van een reeks landschappen die Sadeler naar Brueghels ontwerpen graveerde. Naast de bladen in Rotterdam en Parijs bleven nog vier ontwerptekeningen van Brueghel voor deze serie bewaard.4 Sadeler woonde vanaf 1597 tot aan zijn dood in Praag. Mogelijk gaf Brueghel hem de tekeningen toen hij deze stad in 1604 bezocht, waarna de graveur ze korte tijd later in prent bracht.5 Sadeler voorzag het Rotterdamse landschap van Bijbelse stoffage: onder de grote boom op de voorgrond voegde hij de Heilige Familie tijdens de vlucht naar Egypte toe. Vermoedelijk nam hij dit motief over van de Augsburgse kunstenaar Hans Rottenhammer, die Brueghels geschilderde landschappen regelmatig van figuren voorzag.6 Sadeler voegde bovendien op de voorgrond donkere rotsblokken toe en liet de groepjes reizigers op het middenplan weg.

Het getekende landschap is opgebouwd uit drie plans die verschillen in lijnvoering, wassingen en kleurgebruik. Rechts op de voorgrond werkt de grote, in donkere inkt uitgevoerde boom langs het bergpad als repoussoir, bedoeld om de illusie van diepte in het landschap te vergroten. Als tegenhanger is links vooraan een donker rots met kale bomen en een grillig gevormde boomstronk getekend. Het middenplan wordt gevuld door subtiel getekende bergen met bomen, struikgewas en watervallen. Achter dit tweede plan strekt zich vervolgens het weidse landschap met de stad uit, uitgevoerd in steeds zachtere penlijnen, en ten slotte de bergketen in de verte, aangegeven met uiterst dunne penlijnen en blauwe wassingen.

Brueghel baseerde zich bij de opbouw van deze tekening op getekende en geschilderde composities van Paul Bril – met wie hij Rome contact onderhield – uit de late jaren 1580 en vroege jaren 1590, zoals diens tekeningen Stad aan een baai met galeien uit 1587 in Leiden en Havengezicht met rechts bomen in Parijs van omstreeks 1590.7 Beide landschappen laten net als Brueghels tekening als repoussoir een grote boom rechts op de voorgrond zien. Winner en Robinson benadrukken bovendien de invloed van Girolamo Muziano (ca. 1532-1592), wiens landschappen onder andere bekend waren dankzij een reeks monumentale gravures die Cornelis Cort naar diens ontwerpen maakte.8 Zo is het goed mogelijk dat Brueghel de watervallen die vanaf de begroeide bergwand recht omlaag storten, ontleende aan de gravure De heilige Franciscus ontvangt de stigmata van Cort naar Muziano uit 1567, waarop hetzelfde motief voorkomt.9

Noten

1 Parijs, Fondation Custodia, coll. Frits Lugt, inv. nr. 6618, 208 x 281 mm, London/Paris/Bern/Brussels 1972, nr. 13; Essen/Vienna/Antwerp 1997, nr. 151. Net als de besproken tekening is dit blad linksonder in hoofdletters in pen en bruine inkt gesigneerd BRVEGHEL 1595. Vergelijkbaar is ook de signatuur op het omstreeks 1594 ontstane blad Gezicht op de binnenkant van het Colosseum in Berlijn, Kupferstichkabinett, inv. nr. KdZ. 26327, zie Winner in Berlin 1973, nr. 80; Brussels 1980, nr. 149; Brussels/Rome 1995, nr. 48.

2 Winner in Berlin 1975, p. 96.

3 Hollstein XXI, 1980, p. 43, nr. 209 en p. 44, nr. 210; Essen/Vienna/Antwerp 1997, nr. 176 (tekening Rotterdam). Op beide gravures staat Jan Brueghel als inventor vermeld.

4 Berglandschap met Tobias en de engel (Hollstein XXI, 1980, nr. 208), Budapest, Szépmüvészeti Museum, Gerszi 1971, nr. 30; Essen/Vienna/Antwerp 1997, nr. 152; Paris 2008a, nr. 34. Rotslandschap met de heilige Franciscus (Hollstein XXI, 1980, nr. 212), Londen, The British Museum; Winner 1972, p. 135, fig. 16. Dorpsstraat met twee wagens (Hollstein XXI, 1980, nr. 215), Cambridge, Fitzwilliam Museum, inv. nr. 210-1963;  Rotterdam/Amsterdam 1961, nr. 25. Havenstad met vismarkt (Hollstein XXI, 1980, nr. 216), Augsburg, particuliere verzameling; Berlin 1975, nr. 115.

5 Robinson in Washington/New York 1986, p. 88; Limouze 1990, pp. 186-188, al geldt dat volgens haar niet voor de tekening uit Budapest (het ontwerp voor Hollstein XXI, 1980, p. 44, nr. 208, zie voorgaande noot), die al eerder in prent gebracht zou zijn, zie Limouze 1990, p. 187, 244 (n. 116) en Essen/Vienna/Antwerp 1997, p. 438.

6 Winner in Berlin 1975, p. 97. Voor een geschilderd landschap van Jan Brueghel met een vergelijkbare voorstelling van de rust tijdens de vlucht naar Egypte, geschilderd door Hans Rottenhammer, zie Ertz 1979, cat. 10 (1595, particuliere verzameling); Essen/Antwerp 1998, nr. 29; zie ook Essen/Antwerp 1998, nr. 30.

7 Leiden, Universiteitsbibliotheek Leiden, Prentenkabinet, inv. nr. PK-T-AW-1001; Parijs, Musée du Louvre, inv. nr. 20.983, zie Wood Ruby 1999, nrs. 1 en 3. Voor de invloed van Paul Bril op Jan Brueghel, idem, pp. 44-45, 145 (n. 345).

8 Winner in Berlin 1975; Robinson in Washington/New York 1986.

9 New Hollstein 2000b, nr. 109.

Toon onderzoek Nederlandse tekeningen uit de vijftiende en zestiende eeuw
Toon catalogustekst Verberg catalogustekst

Alles over de maker

Jan Brueghel (I)

Brussel 1568 - Antwerpen 1625

Bekijk het volledige profiel