Previous Next Facebook Instagram Twitter Back to top
t/m 12 augustus 2018

Hella Jongerius - Breathing Colour

Ontwerper Hella Jongerius presenteert, na vijftien jaar kleuronderzoek, een serie installaties die ons begrip van kleur en vorm verdiepen. Ze toont een verzameling speciaal ontworpen objecten die laten zien hoe de beleving van kleur en vorm wordt beïnvloed door het daglicht, dat verandert gedurende de ochtend, middag en avond. Daarbij selecteerde ze samen met kunstenaar Mathieu Meijers werken uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen.

Hella Jongerius – Breathing Colour, The Colour Catcher, 2017
Hella Jongerius – Breathing Colour, The Colour Catcher, 2017
Hella Jongerius - Breathing Colour, foto: Luke Hayes
Hella Jongerius - Breathing Colour, foto: Luke Hayes

Manifest voor instabiele kleuren

De tentoonstelling bevraagt onze perceptie van kleur en reflecteert op de geschiedenis van kleuronderzoek. 'Hella Jongerius - Breathing Colour' is een statement over de kracht van kleur, de imperfectie en veelzijdigheid van kleur, als reactie op de vlakke kleuren vervaardigd door de industrie. Uiteindelijk is het Jongerius’ doel om de kracht van kleur tegenover de kracht van vorm te plaatsen.

Werken uit de collectie

Jongerius’ recente onderzoek gaat in deze tentoonstelling een dialoog aan met de werken van oude meesters, eigentijdse kunstenaars als Francis Picabia en Jan Schoonhoven en ambachtslieden. Hella Jongerius selecteerde samen met kunstenaar Mathieu Meijers werken uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. De tentoonstelling bevraagt onze perceptie van kleur en reflecteert op de geschiedenis van kleuronderzoek.

Samenwerking

De tentoonstelling 'Hella Jongerius – Breathing Colour' is ontwikkeld in samenwerking
met the Design Museum in Londen. 

Verdieping bij de collectie

Ontwerper Hella Jongerius presenteert, na vijftien jaar kleuronderzoek, een serie installaties in Museum Boijmans Van Beuningen die ons begrip van kleur en vorm verdiepen. De tentoonstelling ‘Breathing Colour – Hella Jongerius’ is van 9 juni tot 12 augustus 2018 te zien. Haar onderzoeksobjecten worden getoond in combinatie met een selectie uit de museumcollectie, gemaakt in samenwerking met beeldend kunstenaar Mathieu Meijers (Stein 1951). Jongerius’ recente onderzoek gaat zo een dialoog aan met de werken van ambachtslieden, oude meesters en eigentijdse kunstenaars als Francis Picabia en Jan Schoonhoven.

Breathing colour - Hella Jongerius, foto: Luke Hayes

Breathing colour - Hella Jongerius, foto: Luke Hayes

Onderzoekstechnieken van Hella Jongerius

Jongerius streeft ernaar om producten met een individueel karakter te creëren binnen het industriële productieproces.  Om het - vaak onbenutte - potentieel van kleur aan te tonen, heeft Hella Jongerius verschillende objecten ontworpen die laten zien hoe kleur reageert op vorm, textuur en de veranderlijkheid van het licht.

'Ik pleit voor een omarming van het metamerisme; voor het gebruik van gelaagde pigmenten die intense kleuren produceren en kunnen ademen met het veranderende licht.’ [Hella Jongerius]

De tentoonstelling bevraagt onze perceptie van kleur en reflecteert op de geschiedenis van kleuronderzoek. Enerzijds gaat het onderzoek door op wetenschappelijke theorieën, anderzijds zijn het persoonlijke waarnemingen en interpretaties van Hella Jongerius en Mathieu Meijers.

‘Kleur is een visuele ervaring, geen wetenschappelijke. Het feit dat er geen objectiviteit bestaat in kleur is een zegen.’ [Hella Jongerius]

Reflecties

De kleur van een object wordt tastbaar via zijn materiaal. Maar objecten absorberen, reflecteren en echoën ook kleur, en objecten worden beïnvloed door het omringende kleurlandschap. Kleuren zijn ook reflecties en nagalmen van licht in de ruimte. Sommige kleuren reflecteren sterker en meer intens dan andere. Zwart absorbeert het meeste licht, terwijl wit bijna als spiegel functioneert in reflecterend zonlicht. We zien bijna geen reflecties tegen een zwarte achtergrond, terwijl ze juist tot leven komen tegen een witte.

Hella Jongerius - Breathing Colour, foto: Luke Hayes
Hella Jongerius - Breathing Colour, foto: Luke Hayes
Hella Jongerius - Breathing Colour, Colour Beads foto: Luke Hayes
Hella Jongerius - Breathing Colour, Colour Beads foto: Luke Hayes
Hella Jongerius - Breathing Colour, Colour Beads foto: Luke Hayes
Hella Jongerius - Breathing Colour, Colour Beads foto: Luke Hayes

Vouwen

Wanneer we een plat stuk papier een aantal keer vouwen ontstaat een verdeling van het oppervlak. Elk van de gevouwen vlakken krijgt een andere tint: ze onthullen een gelaagdheid en een verbuiging van de originele kleur. Dit is ook te zien in het werk van Jan Schoonhoven in de museumcollectie: wit beschilderde kartonnen reliëfs met een strakke regelmatige structuur. Wanneer een oppervlak gebogen is, veranderen schaduwtinten en kleur geleidelijk, maar deze rechte ‘vouwen’ creëren duidelijke scheidslijnen en onthullen zo de refractie van het wit. Op een gebogen oppervlak veranderen schaduwtinten en kleuren geleidelijk. Dat maakt het moeilijk om te zien waar de ‘originele’ kleur eindigt en de schaduwen beginnen. Een rechte vouw creëert schaduw op een meer abrupte manier; de vouw markeert de verandering.

Vouwen
Hella Jongerius - Breathing Colour, Colour catchers foto: Luke Hayes

Weven

Net als kleur is textiel een gelaagd materiaal. Halverwege de 19de eeuw ontdekt de chemicus Michel Eugène Chevreul dat de kleur van een garen beïnvloed wordt door zijn omgeving. Hij ontdekt ook hoe gekleurde draden in geweven textiel zich optisch mengen, zoals schilders pigmenten mengen. Maar waar pigmenten meteen een nieuwe kleur vormen, vermengen de kleuren van de geweven draden zich pas in de hersenen. Chevreul noemt dit effect ‘gelijktijdig contrast’. Deze theorie heeft veel schilders beïnvloed, waaronder de impressionisten die hun kleuren naast elkaar plaatsen zodat die zich optisch mengen. In de tentoonstelling wordt aan de hand van het werk van Paul Signac het effect van deze techniek geïllustreerd. Hieronder worden nog een paar voorbeelden uit de collectie getoond.

Weven
Hella Jongerius - Breathing Colour, foto: Luke Hayes
De veranderlijkheid van licht en kleur

De veranderlijkheid van licht en kleur

Breathing Colour is een installatie die toont hoe kleuren ademen in samenspel met licht, vorm en textuur. Het licht beweegt gedurende een dag: het start bij het ochtendgloren en eindigt in de donkerte van de nacht. Met het licht verandert ook de ervaring van kleur.

Er is licht – ochtend

In de morgen, wanneer de zon stijgt en de warmere tinten van de zonsopkomst verdwijnen, creëert de koude morgenlucht een kristalheldere gloed met een blauwe zweem. Het eerste kleurcontrast ontstaat vervolgens wanneer het grijze licht wordt omgezet in blauw en geel licht. Kort daarop ontstaat het eerste beginnend rood en groen. Er is kleur. In de collectiestukken hieronder herkennen Mathieu Meijers en Hella Jongerius de prille kleuren van de ochtend.

Er is licht – middag

In de middag ontwikkelt zich een helder, verzadigd RGB-palet van rood, groen en blauw licht. Groen bereikt zijn meest verzadigde punt. De kledij in middeleeuwse kunst wordt vaak geschilderd in oppervlaktekleuren: rood, groen en blauw. Dit kleine schilderij met de Verkondiging aan Maria getuigt hiervan: RGB-kleuren in hun meest verzadigde en stoffelijke vorm. Het verbeeldt voor Hella Jongerius het zware licht zoals we dat ervaren op het middaguur, als de zon op haar hoogste punt staat. Later op de dag, wanneer de zon laag staat, verschijnen er roodtinten in het licht. Het werk van onder anderen Lucio Fontana en Bart van der Leck verbeeldt voor Meijers en Jongerius deze verzadigde, intense kleurbeleving.

Er is licht – namiddag

Volledig onthechte kleuren vullen de ruimte. Kleuren zijn niet meer beschrijvend, het RGB-palet heeft plaatsgemaakt voor cyaan, magenta en citroengeel; de secundaire kleuren die ontstaan bij overlappend rood, groen en blauw licht. Tegenwoordig wordt steeds meer gebruik gemaakt van dit CMYK-palet: onstoffelijke kleuren die dankzij het alomtegenwoordige beeldscherm nog verder van het stoffelijke verwijderd raken.

Rob van Koningsbruggen, Zonder titel, 1986-1987. Olieverf op doek
Rob van Koningsbruggen, Zonder titel, 1986-1987. Olieverf op doek
Timmy van Zoelen, 	De grote vissen eten de kleine (opgeruimd staat netjes), 2016. Inkjetdruk
Timmy van Zoelen, De grote vissen eten de kleine (opgeruimd staat netjes), 2016. Inkjetdruk

Er is vuur

In de avond, na het ondergaan van de zon, maakt de mens zijn eigen licht. Griekse filosofen zagen vuur (de zon) als de bron van alle energie. De kleur rood had in hun ogen een kracht die daaraan verbonden was. In de avond ontstaat een door vuur verlichte, zintuiglijke wereld.

In de avond is de lucht warm en dit kleurt het licht oranje, rood en paars. De atmosfeer kan kleuren bleek laten lijken of verzadigd. |Oppervlaktekleuren en ruimtekleuren lopen door elkaar heen. De zon legt zijn laatste meters boven de horizon af, kleur raakt minder verbonden aan een object als fysieke eigenschap. Het onthecht en ontpopt zich tot een zelfstandig, atmosferisch fenomeen. Hieronder vind je een selectie kunstwerken uit de museumcollectie die deze zintuiglijkheid en vurige avondkleuren verbeelden.

Er is donker

Er is donker

In de avond neemt het zonlicht in intensiteit af en past ons zicht zich aan. Het oog stapt over van de kegelcellen naar de staafcellen. Het resultaat is dat we gevoeliger worden voor licht-donkercontrasten en het hele spectrum richting blauwe tinten verschuift. Vormen vermengen met schaduwen in allerlei soorten zwart.

Industriële kleuren worden donkerder gemaakt door simpelweg zwart pigment toe te voegen. Maar een schilder weet dat donkerte ontstaat door complementaire pigmenten samen te voegen. Een schaduw lijkt wellicht grijs of zwart, maar eigenlijk is het een complexe mix van kleuren. Het is onderdeel van het object omdat het ons iets vertelt over zijn positie in de ruimte, maar ook over het tijdstip op de dag en de intensiteit van licht.  

Er kunnen allerlei namen en (culturele) betekenissen verbonden worden aan schaduw, aan donkerte, maar het is het uiteindelijk allemaal niet. Het is ongrijpbaar en juist daardoor zo fascinerend. Hoe langer je naar een vlek of een donkerte kijkt, hoe fascinerender het wordt. Of zoals de schrijver Junichiro Tanizaki het stelt: ‘in de schaduw leven dingen’. Vaak wordt er een psychische ervaring verbonden aan het donker, alles van bekoring tot angst. Duik de duisternis in met onderstaande werken uit de museumcollectie.

Hella Jongerius - Breathing Colour, Colour catcher foto: Luke Hayes

Kleuractivisme

‘Mijn uiteindelijke doel is om de kracht van kleur tegenover de kracht van vorm te stellen.’ [Hella Jongerius]

Industriële kleuren van nu zijn stabiel en universeel. Er is een groot aanbod van RAL-codes en andere kleursystemen maar ze stralen en zinderen niet zoals de kleuren op de doeken van de oude meesters. De industrie mist op dit moment de ambitie om intense kleurrecepten tot stand te brengen.

‘Ik rebelleer tegen de vlakheid van de kleurenindustrie. Er is een groot verschil tussen de manier waarop kleuren worden gemengd voor industriële productie en de manier waarop kunstenaars hun kleuren maken.’ [Hella Jongerius]

Jongerius streeft ernaar om producten met een individueel karakter te creëren binnen het industriële productieproces. Met deze tentoonstelling verrijkt Jongerius haar onderzoek en vervolgt zij de speurtocht naar nieuwe bronnen en inzichten. 'Hella Jongerius - Breathing Colour' is een statement over de kracht van kleur, de imperfectie en veelzijdigheid van kleur, als reactie op de vlakke kleuren vervaardigd door de industrie. Als kleuractivist gaat zij de barricades op voor een intensere kleurbeleving. Leve de instabiliteit van kleur!