Previous Next Facebook Instagram Twitter Back to top
VMBO en PrO, HAVO en VWO Alle niveaus

Surrealisme in de klas

Met dit lesmateriaal kun je een museumbezoek rond de collectie surrealisme voorbereiden en/of verwerken voor groepen in het voortgezet onderwijs.

‘Het wonderbaarlijke is altijd mooi.’ (André Breton, 1924) Het surrealisme ontstond in de jaren 20 van de vorige eeuw. Een nare tijd: de Eerste Wereldoorlog was net achter de rug en had miljoenen slachtoffers geëist, er heerste een grote crisis en veel mensen waren straatarm. Surrealistische kunstenaars gingen op zoek naar schoonheid en waren ervan overtuigd dat deze te vinden was in dromen, fantasie, toeval en gekte. Zij stelden in hun werk het onderbewuste, de fantasie en de droom centraal. Dit leverde bizarre, vreemde en verrassende kunstwerken, meubels, voorwerpen, kleding en boeken op.

In Museum Boijmans Van Beuningen kun je de bizarre droomwereld van de surrealisten in het echt beleven. De leerlingen worden tijdens een museumles meegenomen in die gekke wereld vol dromen, toeval en dubbelbeelden, waar niets is wat het lijkt. Ze reizen  samen met een museumdocent langs de meest bijzondere en verrassende kunstwerken en objecten. Kijken, ontdekken, uitproberen, verwonderen en doen staan in deze museumles centraal. 
De les kan eventueel worden uitgebreid met een workshop, waarbij de leerlingen hun eigen surrealistische kunstwerk maken. 

Met onderstaande informatie kun je een bezoek aan het museum voorbereiden en/of verwerken.

Voorbereiding op het museumbezoek

NB Klik hier voor meer inhoudelijke informatie over het surrealisme.

  • Toon één van of twee de werken uit de collectie van het museum (zie ‘werken die in de rondleiding aan bod kunnen komen’). Vertel er niets over, maar laat de leerlingen goed kijken. Vraag dan wat hen opvalt, wat hebben de kunstwerken gemeen? Wat ze denken dat ze zien, wat het met hen doet?
  • Vertel dan dat de makers van deze kunstwerken surrealisten waren en vraag de leerlingen wat ze denken wat dit betekent. Ontleed het woord desnoods (sur = boven/ op, ‘boven de realiteit’).
  • Bekijk vervolgens samen één van de video’s over het surrealisme (zie ‘Video’s’). Suggestie: voor de onderbouw en het VMBO is ‘Wat is surrealisme’ vooral geschikt, voor de bovenbouw de video's over belangrijke verzamelaars van surrealistische kunst.
  • Bespreek de video kort na: wat viel op, wat verraste, wat (her)kenden de leerlingen misschien al?
  • Vertel dan over één van de technieken die de surrealisten gebruikten om hun dromen, hun onderbewuste weer te geven. De surrealisten wilden beelden en teksten maken gebaseerd op toeval. Ze bedachten hiervoor bijvoorbeeld de techniek cadavre exquis. Drie of vier deelnemers voegen om de beurt een woord, knipsel of tekening toe aan een vel papier zonder te weten wat hun voorgangers hebben geschreven, geplakt of getekend.

    Met het surrealistische spel kun je dit principe met de leerlingen ervaren. Open het spel op het digibord en volg de instructies, of laat de leerlingen dit ieder voor zich op een computer doen. Ze kunnen dit spel ook online met elkaar spelen. Welke vreemde surreële zinnen levert dit op? Alternatief: in plaats van met woorden kan dit ook gedaan worden met beelden. Elke speler voegt telkens iets toe aan de tekening van zijn voorganger, maar ziet niet wat die voorganger heeft getekend omdat het papier is omgevouwen. Automatisch tekenen: lukt het om zonder na te denken iets te tekenen? De leerlingen proberen hun gedachtes uit te schakelen en hun hand zijn gang te laten gaan. Laat hen ca. 5 minuten zo tekenen. Vervolgens bekijkt iedere leerling zijn eigen of andermans tekening. Kan je tekenen zonder na te denken wat je wilt tekenen? Zijn er vormen of een voorstelling in te herkennen? Zou je door iets toe te voegen een herkenbaar of ander beeld kunnen maken? Eventueel werken de leerlingen hun eigen tekening (of die van een medeleerling) uit tot een droomvoorstelling.

Wat is surrealisme? (onderbouw / VMBO)

Bekijk hieronder de video over het surrealisme.

Wat is surrealisme? (onderbouw / VMBO)

Verzamelaar Roland Penrose

Bekijk hieronder de video over de verzamelaar Roland Penrose.

Roland Penrose

Verzamelaar Edward James

Bekijk hier de video over de verzamelaar Edward James.

Edward James

Verzamelaar Gabrielle Keiller

Bekijk hier de video over de verzamelaar Gabrielle Keiller.

Gabrielle Keiller

Verzamelaars Ulla en Heiner Pietzsch

Bekijk hier de video over de verzamelaars Ulla en Heiner Pietzsch.

Ulla en Heiner Pietzsch

Verwerking

Het surrealisme ontstond in de jaren 20 van de vorige eeuw. De kunstenaars die deze kunst maakten zijn inmiddels allemaal overleden, maar je komt in popmuziek, kleding, meubels, enzovoort nog steeds veel vreemde, bizarre, dromerige, surrealistische dingen tegen. Denk maar aan de kleding van popster Lady Gaga of beelden uit de reclame. Ook kunstenaars van nu laten zich nog steeds inspireren door Dalí’s en Magrittes vreemde wereld. Kijk bijvoorbeeld maar eens naar de volgende werken:

Doe-opdracht

Als je goed om je heen kijkt, zie je dat de wereld vol zit met bizarre situaties en gekke beelden. Soms niet eens zo bedoeld, maar doordat je er vanaf een bepaalde plek of met een bepaalde blik naar kijkt, herken je ze. 

Geef de leerlingen de opdracht om in tweetallen op zoek te gaan naar surrealistische situaties in het schijnbaar alledaagse leven, zoals bijvoorbeeld René Magritte dat ook deed. Misschien zijn er zo al beelden te vinden, maar wellicht moeten ze de werkelijkheid soms een handje helpen door voorwerpen te verplaatsen, door zelf een bijzonder standpunt in te nemen of door met een app elementen toe te voegen. Bekijk en bespreek na afloop alle resultaten gezamenlijk. Hoe zijn de leerlingen aan de slag gegaan, waar hebben ze zelf iets aangepast en wat was er al? Welk resultaat vinden ze het beste gelukt?