Previous Next Facebook Instagram Twitter Pinterest Back to top
Lezing

Symposium Boijmans in de Oorlog

vrijdag 9 november

Duur
4h 30m
Prijs v.a.
€ 12,50
Datum
vrijdag 09 november 2018
Tijd
12:30 - 17:00 uur

Vanaf 13 oktober 2018 geeft het museum in de tentoonstelling ‘Boijmans in de oorlog. Kunst in de verwoeste stad’ openheid over de eigen rol tijdens de oorlog en belicht het het kunstleven in de verwoeste stad.

Museum Boijmans Van Beuningen heeft vanaf oktober 2018 een tentoonstelling over de eigen geschiedenis in de Tweede Wereldoorlog, met als streven het verhaal in al zijn facetten te vertellen: wat er te zien was toen de collectie was opgeborgen vanwege het oorlogsgeweld, welke keuzes museumdirecteur Hannema, zijn personeel en mecenassen maakten tijdens de bezetting, wat het betekende om kunstenaar te zijn in een periode van onvrijheid en onderdrukking. Ook de grootschalige roof van Joods kunstbezit door de nazi’s en de naoorlogse restitutie van die roofkunst worden belicht.

In een publiekssymposium presenteert het museum het onderzoek dat vooraf ging aan de tentoonstelling naar de eigen geschiedenis in een breder nationaal en internationaal perspectief. Voor zowel professionals als algemeen geïnteresseerden biedt het symposium openheid, verdieping en stof tot denken.

Locatie: De Doelen, Rotterdam.

Dagvoorzitter: Jort Kelder.

Programma

13.00 | Introductie

Sjarel Ex - Inleiding 

Peter van der Coelen - Over de tentoonstelling ‘Boijmans in de oorlog. Kunst in de verwoeste stad’.

13.30 | Museum Boijmans Van Beuningen en de Tweede Wereldoorlog

Ariette Dekker - ‘Een economisch-historisch perspectief op Rotterdam en zijn museum rondom de oorlog.’

Ariette Dekker deed studie naar de rol van belangrijke mecenassen van het museum zoals Franz Koenigs, D.G. van Beuningen en Willem van der Vorm voor, tijdens en na de oorlog.

Wessel Krul  - 'Het dilemma van de museumdirecteur in oorlogstijd: aankoop en expositie.'

Alle Nederlandse museumdirecteuren werden in 1940-1945 geconfronteerd met onwelkome eisen van de bezetter en met vragen over het aanbod op de kunstmarkt. Zij hebben daarop doorgaans niet principieel maar pragmatisch gereageerd, Boijmans niet anders dan de overige musea.

14.15 - 14.45 | Pauze

14.45 | Beladen erfgoed

Helen Schretlen – ‘Betwist Bezit. Twintig jaar herkomstonderzoek en restitutie van roofkunst in Nederland.’

Het onderzoek naar de herkomstgeschiedenis van kunstwerken die in de periode 1933 tot en met het einde van de Tweede Wereldoorlog van eigenaar zijn verwisseld, heeft een aantal verdachte kunstvoorwerpen aan het licht gebracht. Hoe om te gaan met dit beladen erfgoed blijkt een lastige kwestie.

Wouter Veraart - ‘Het recht op restitutie als antwoord op onrecht in het verleden’

Veel musea worstelen de laatste jaren met de vraag wat te doen met delen van hun collectie waarvan de herkomst dubieus is, omdat hun verwerving is verbonden met onrecht uit de Tweede Wereldoorlog of gewelddadige episoden uit het koloniale verleden. Veraart gaat in op de vraag waarom het belangrijk is om ook het recht te betrekken bij het zoeken naar een hedendaagse oplossing.

15.30 | Kunstenaars 1940-1945

Sandra Smets - ‘Kunstenaars in een verwoeste stad.’

In het Interbellum streden kunstenaars voor de maatschappelijke rol van kunst, maar het was de oorlog die dat verlangen realiteit maakte. Met alle dilemma's van dien: kunst werd ingezet in de wederopbouw van Rotterdam, maar werd ook gebruikt voor nationaalsocialistische propaganda.

Claartje Wesselink - ‘Nederlandse kunstenaars in bezettingstijd: collaboratie, aanpassing, verzet.’

Tijdens de oorlog kregen Nederlandse kunstenaars te maken met ingrijpende maatregelen. Joodse kunstenaars mochten hun beroep niet langer uitoefenen, niet-Joodse kunstenaars moesten zich inschrijven bij de nationaalsocialistische 'Kultuurkamer' en 'arische' kunst maken. Hoe reageerden de kunstenaars op de nazificatie van de kunstwereld? In welke mate pasten zij zich aan op organisatorisch en artistiek gebied?

16.15 | Keynote-lezing

Ian Buruma  - ‘Kunst en Collaboratie.’

Een beschouwing over de rol van kunst en kunstenaars die aan de ‘foute’ kant staan.

17.00 | Afsluiting en borrel

Over de sprekers

Ian Buruma is schrijver en journalist. Hij publiceert in kranten als NRC Handelsblad, The New York Times en The Guardian over internationale politiek. Hij was daarnaast hoogleraar democratie, mensenrechten en journalistiek aan Bard College in New York. In 2004 ontving hij een eredoctoraat van de Rijksuniversiteit Groningen en in 2008 won hij de Europese Erasmusprijs vanwege zijn bijzondere bijdrage op cultureel, sociaal en sociaalwetenschappelijk vlak.

Peter van der Coelen is conservator Prenten en Tekeningen van Museum Boijmans Van Beuningen. Hij maakte tentoonstellingen over het grafisch werk van Rembrandt, de beeldwereld van Erasmus, de opkomst van het genre in de kunst van Bosch tot Breugel en de relatie tussen fotografie en sculptuur. Van der Coelen is mede-samensteller van de tentoonstelling ‘Boijmans in de oorlog. Kunst in de verwoeste stad’.

Ariette Dekker is zelfstandig economisch historisch onderzoeker en schrijver. Zij werkte enige jaren als financieel economisch journalist bij het tijdschrift Quote en daarna twintig jaar in het bankwezen. Ze publiceerde biografieën van scheepsbouwer Cornelis Verolme (2005) en zakenman/mecenas Anton Kröller (2015), en schreef de geschiedenis van De Club Rotterdam (2008). Zij is auteur van de nieuw verschenen Boijmans Studie ‘Omstreden verleden. Museum Boijmans Van Beuningen en de Tweede Wereldoorlog’.

Sjarel Ex is sinds 2004 directeur van Museum Boijmans Van Beuningen.

Jort Kelder is jurist en zelfstandig journalist. Hij werd bekend als hoofdredacteur en het gezicht van het tijdschrift Quote en diverse televisieprogramma’s over high society en nouveau riche in Nederland. Hij verschijnt daarnaast regelmatig aan de vaderlandse talkshowtafels. Dit televisieseizoen vervangt hij Pieter Jan Hagens bij Buitenhof. Op Radio 1 helpt hij de luisteraars op zaterdagmiddag voorbij de waan van de dag in zijn programma Dr. Kelder & Co. Recentelijk presenteerde Jort Kelder eveneens het televisieprogramma Ten Strijde, over historische veldslagen in Nederland. 

Wessel Krul is emeritus hoogleraar Moderne kunst en Cultuurgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij schreef onder meer over de Romantiek, Johan Huizinga en Haagse school. De laatste jaren werkte hij aan de biografie van Dirk Hannema, de museumdirecteur van Museum Boymans in de periode 1921-1945, resulterend in de publicatie ‘Hannema: museumdirecteur’.

Helen Schretlen is kunsthistoricus en lid van de commissie Museale Verwervingen vanaf 1933. Binnen deze commissie verrichtte zij onderzoek naar kunstwerken in Nederlandse collecties die in de periode na 1933 van Joodse families werden geroofd.

Sandra Smets is kunsthistoricus en schrijft over beeldende kunst. Ze werkte ruim tien jaar bij het Centrum Beeldende Kunst in Rotterdam en is sinds 2006 medewerker beeldende kunst bij NRC Handelsblad. Daarnaast schrijft ze voor verschillende bladen en publicaties. Smets is gastconservator en mede-samensteller van de tentoonstelling ‘Boijmans in de oorlog. Kunst in de verwoeste stad’.

Wouter Veraart is hoogleraar rechtsfilosofie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij promoveerde in 2005 in Rotterdam op 'Ontrechting en rechtsherstel in Nederland en Frankrijk in de jaren van bezetting en wederopbouw', waarvoor hij de D.J. Veegens Prijs ontving. Tussen 2012 en 2016 was hij voorzitter van de ethische commissie van de Stichting Volkenkundige Collecties Nederland. In zijn onderzoek richt hij zich op vragen rond rechtsstaat en slachtofferschap en de rol van het recht in het omgaan met groot onrecht uit het verleden.  

Claartje Wesselink is gastonderzoeker en docent kunst- en cultuurgeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam en de Rijksuniversiteit Groningen. Ze studeerde Engels en filosofie aan de UvA en de Freie Universität te Berlijn. In 2014 promoveerde ze op het proefschrift ‘Kunstenaars van de Kultuurkamer. Geschiedenis en herinnering’. Haar onderzoek richt zich op Nederlandse kunst- en cultuurgeschiedenis van het interbellum, de bezettingstijd en de wederopbouwperiode. Zij werkt momenteel aan een biografie over de Joodse componist, kunstcriticus, Amerika-correspondent en verzetsman Paul F. Sanders (1891-1986).