Restitutie van de tekening ‘Godsvertrouwen’ door Jan Toorop, inv. MB 557

Jan Toorop, ‘Godsvertrouwen’

‘Godsvertrouwen’, gemaakt in Westcapelle in 1907, is een gekleurde tekening van de belangrijke Nederlandse kunstenaar Jan Toorop (1858-1928), die in 1943 door het museum werd verworven als geschenk van twee leden van het stichtingsbestuur. De tekening was aangekocht bij de Haagse kunsthandelaar Herman d’Audretsch. Deze had hem op zijn beurt verworven van een Duitse kunsthandelaar nadat de Duitse bezetter in 1942 in Amsterdam de bezittingen in beslag had genomen van Ernst Flersheim (1862-1944), een Duitse jood die in maart 1937 was uitgeweken naar Nederland. Flersheim was sinds 1905 bevriend met Jan Toorop en had verscheidene werken van hem in bezit. In 1943 werden hij en zijn vrouw bij een razzia in Amsterdam opgepakt en overgebracht naar het overgangskamp Westerbork.

Nadat in 1954 een eerste claim op de tekening van de erfgenamen van Ernst Flersheim door het bestuur van de museumstichting was afgewezen, volgde in 1999 een afwijzing van een hernieuwde claim. Pas na lang touwtrekken is de tekening uiteindelijk in november 2001 door de museumstichting overgedragen aan de erfgenaam Walter Eberstadt. Dit tegen betaling van hetzelfde bedrag van fl. 2000 dat er in 1943 door de twee schenkers waarschijnlijk voor was betaald. Dit bedrag komt niet overeen met de huidige marktwaarde van het werk, die vele malen hoger ligt.

De Erven Flersheim hebben niet alleen de tekening ‘Godsvertrouwen’ geclaimd, maar ook het schilderij ‘De Theems’ van Jan Toorop. Dit schilderij is in begin 2009 overgedragen aan de erfgenamen van de heer Flersheim, de heer Walter A. Eberstadt te New York en zijn zus A.J. Collier-Eberstadt te Londen .

Het museum heeft de geschiedenis rondom deze twee kunstwerken uitputtend gedocumenteerd en laten onderzoeken door drs Anita Hopmans, hoofdconservator moderne kunst bij het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD). 
De resultaten van haar onderzoek zijn gepubliceerd in het rapport Omstreden bezit. Over de herkomst van twee werken van Jan Toorop in het Museum Boijmans: het schilderij De Theems (1885) en de tekening Godsvertrouwen (1907). [PDF, 1,3MB]

Zie ook:
A. Hopmans, Verwerving en restitutie: de zaak Toorop / Acquisition and Restitution: the Toorop Case, Rotterdam (Boijmans Studies) 2008.