Tentoonstelling

Almanak Der Blaue Reiter

t/m 14 januari 2018

Almanak Der Blaue Reiter

Vanaf 9 september 2017 tot en met 14 januari 2018 is een bijzondere editie van de Almanak Der Blaue Reiter (1912) te zien, verworven uit de nalatenschap van Arthur Lehning (1899-2000). Het gaat om een uniek, genummerd exemplaar van de luxe-uitgave van de almanak, inclusief de originele cassette en twee ingekleurde en gesigneerde houtsneden van Wassily Kandinsky en Franz Marc. 

De Almanak Der Blaue Reiter zal worden gepresenteerd vanuit zijn herkomstgeschiedenis, waarbij op theatrale wijze tevens wordt ingegaan op de revolutionaire kunstopvattingen van de Duits expressionistische kunstenaarsgroep Der Blaue Reiter. Het gaat om een uniek, genummerd exemplaar van de luxe-uitgave van de almanak, inclusief de originele cassette en twee ingekleurde en gesigneerde houtsneden van Wassily Kandinsky en Franz Marc. De Almanak Der Blaue Reiter is de eerste wissel in de vernieuwde collectieopstelling van Museum Boijmans Van Beuningen.

De Almanak Der Blaue Reiter werd in 1911-1912 inhoudelijk en redactioneel voorbereid door Wassily Kandinsky en Franz Marc en bevat ook bijdragen van onder anderen August Macke en Arnold Schönberg. De editie werd verzorgd door uitgever Reinhard Piper in München en blijkt één van de belangrijkste kunstboeken van de twintigste eeuw te zijn geworden. Wat de titel betreft, legde Kandinsky uit: “[...] beiden van ons hielden van blauw, Marc – paarden, en ik – ruiters.” Op de omslag waren de populaire christelijke heiligen Joris en Maarten verenigd in de figuur van Der Blaue Reiter. Houtsnede werd Kandinsky's favoriete medium voor illustraties, omdat "men daarin het pad van mijn ontwikkeling van het 'figuratieve' naar de 'abstracte' kan vinden".

De publicatie was bedoeld als eerste in een reeks uitgaven die jaarlijks de stand van zaken zou weergeven van de vernieuwing in de kunst en een blik zou werpen op de toekomst. Het idee van vernieuwing en leiderschap komt naar voren in de beelddrager van de almanak: een triomferende, naar voren springende ruiter. De Eerste Wereldoorlog maakte een abrupt einde aan Kandinsky's plan om een jaarlijkse editie van Der Blaue Reiter te publiceren. Terwijl Kandinsky werd gedwongen om Duitsland te verlaten als vijandelijke vreemdeling, werd Marc in 1916 in de buurt van Verdun gedood.

De Almanak Der Blaue Reiter zal naast exemplaren van het tijdschrift i 10 worden getoond in combinatie met werken uit de voormalige collectie van Arthur Lehning, zoals een portetfoto van Lehning door de fotograaf Erwin Blumenfeld, een zelfportret van Charley Toorop uit 1928 en een tafelstoel van Gerrit Rietveld. Deze objecten zijn sporen van Lehnings nauwe betrokkenheid bij de internationale avant-garde.

Gezamenlijke aankoop

In 2016 kocht Museum Boijmans Van Beuningen deze bijzondere uitgave van Der Blaue Reiter aan, samen met het RKD - Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, het Gemeentemuseum Den Haag en het Stedelijk Museum Amsterdam. De aankoop is ondersteund door het Mondriaan Fonds en de BankGiro Loterij. Deze bundeling van krachten maakt het mogelijk om dit unieke exemplaar voor Nederlands openbaar bezit te bemachtigen. De almanak wordt per toerbeurt tentoongesteld. In het najaar van 2018 is Der Blaue Reiter te zien in de tentoonstelling Alexej van Jawlensky in het Gemeentemuseum Den Haag en daarna in het Stedelijk Museum Amsterdam.
 

Over Arthur Lehning

Als anarcho-syndicalist was Lehning intensief betrokken bij de politieke ontwikkelingen in Europa tijdens het Interbellum en kan hij beslist tot de avant-garde van zijn tijd worden gerekend. Door zijn actieve belangstelling voor literatuur, kunst en cultuur, zijn vele vrienden en kennissen uit de kunstwereld en de publicatie van de internationale revue i 10, beter bekend als i 10, plaatste hij zich tegelijkertijd in het centrum van het culturele leven van die tijd. Toonaangevende kunstenaars als Wassily Kandinsky en Piet Mondriaan leverden bijdragen voor het tijdschrift i 10, dat in twee ingebonden delen in het bezit is van Museum Boijmans Van Beuningen en in de presentatie wordt getoond.