Restitutiezaken
Over de herkomst van Jan Toorops Theems en Godsvertrouwen
Door de erven van Ernst Flersheim is een verzoek gedaan tot restitutie van het schilderij De Theems van Jan Toorop uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen. In 2005 is gezamenlijk met de Gemeente Rotterdam en in overleg met het museum het verzoek vervolgens ter beoordeling voorgelegd aan de Nederlandse Restitutiecommissie. De erven Flersheim, Walter Eberstadt en zijn zuster Bridget Collier-Eberstadt, en de gemeente Rotterdam zullen het advies van de Restitutiecommissie als bindend beschouwen.
Mede naar aanleiding van dit verzoek is nieuw onderzoek verricht en is de herkomst en verwervingsgeschiedenis van De Theems preciezer vast komen te staan. Dit onderzoek is uitgevoerd door drs. Anita Hopmans, werkzaam bij het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD), en is samen met het advies van de Restitutiecommissie als publicatie verschenen in de reeks Boijmans Studies. Klik hier voor het verslag.
Recuperatie Oorlogskunst
In de afgelopen jaren is de recuperatie van oorlogskunst een regelmatig terugkerend thema geweest. Het gaat hierbij om kunstwerken uit het bezit van joodse eigenaren, van wie het werk in de jaren voorafgaand en gedurende WO II is geconfisqueerd of waarvan anderszins onder dwang van de omstandigheden afstand is gedaan en die in de collectie van het museum zijn terechtgekomen. In de loop der jaren hebben diverse nabestaanden van de oorspronkelijke eigenaren het museum benaderd met het verzoek om teruggave van uit hun bezit geraakte kunstwerken. In enkele gevallen heeft dit geleid tot teruggave van de betreffende kunstwerken.
In 1999 heeft de gemeente door historicus dr A.J. Bonke onderzoek laten verrichten naar de herkomst van alle kunstwerken uit de collecties van de Rotterdamse gemeentemusea.(1) Dit onderzoek leidde opnieuw tot de teruggave van een aantal kunstwerken aan hun rechtmatige eigenaren. Nog datzelfde jaar leidde een claim ten aanzien van werk van Jan Toorop tot een speciaal rapport over de Collectie Flersheim.(2) Dit leidde tot de teruggave door de Stichting Museum Boijmans Van Beuningen van Toorops tekening Godsvertrouwen aan een kleinzoon van Flersheim in New York. Omdat onduidelijk bleef hoe een schilderij uit diezelfde collectie-Flersheim in 1937 door het museum kon worden aangekocht werd door Mw drs A. Hopmans, verbonden aan het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie, onder leiding van de directeur prof dr R.E.O. Ekkart (tevens voorzitter van de zogenaamde Commissie-Ekkart die het onderzoek leidde naar oorlogskunst in rijksbezit) aanvullend onderzoek verricht.
Het museum voert het beleid dat bij elke claim van oorlogskunst een onafhankelijke instantie onderzoek naar deze claim verricht. Daar waar voldoende blijkt dat een werk op onrechtmatige wijze uit het bezit is geraakt van de oorspronkelijke eigenaar zal dit terstond aan de belanghebbenden teruggegeven worden. Het museum beseft dat het onder haar oorlogsdirecteur Hannema een slechte reputatie heeft verworven en stelt alles in het werk om aangedaan onrecht te herstellen.