Heeft Museum Boijmans Van Beuningen een Holbein ontdekt?

Portret van Desiderus Erasmus, ca. 1530, paneel (lindehout), 35,4 x 26x5 cm, particuliere collectie
Portret van Desiderus Erasmus, ca. 1530, paneel (lindehout), 35,4 x 26x5 cm, particuliere collectie

Op de veiling in Parijs is onlangs een vijf eeuwen oud portret van Eramus aangeboden. Dit is het eerste originele portret dat in de laatste anderhalve eeuw is ontdekt. Onderzoekers zijn het met elkaar eens dat het schilderij van zeer hoge kwaliteit is en dat het nog is gemaakt tijdens het leven van Erasmus. Het werk is van de hand van een grote meester. Deskundigen vermoeden dat het komt uit omgeving van Hans Holbein de Jonge dan wel door hemzelf is geschilderd.
De particulier die het portret heeft gekocht, geeft het kunstwerk in bruikleen aan Museum Boijmans Van Beuningen. Het museum toont de ontdekking voor het eerst aan het publiek samen met veertien andere portretten in de tentoonstelling ‘Erasmus in beeld’.

Het is buitengewoon dat een schilderij van hoge kwaliteit uit het begin van de zestiende eeuw wordt aangeboden op een veiling. Het uitzonderlijke niveau van het schilderwerk en de ondertekening duiden erop dat Hans Holbein de Jonge deze grote meester is. Met name de handen en het bont zijn knap en gedetailleerd geschilderd. Infraroodopnamen tonen een bijzonder krachtige ondertekening bij de handen. Röntgenonderzoek verduidelijkt het artistieke proces. Oorspronkelijk heeft de schilder een andere baret willen uitbeelden. Het museum doet samen met experts nader onderzoek en hoopt een antwoord te kunnen geven op de vraag of de toeschrijving aan Holbein stand houdt.
Tijdens de tentoonstelling ‘Eramus in beeld’ wordt het werk voor het eerst geconfronteerd met drie andere aan Holbein toegeschreven Erasmusportretten. Zo ontstaat de unieke kans om door vergelijking tot een meer definitieve uitspraak over de toeschrijving te komen. In de tentoonstelling wordt het traject van vondst tot en met onderzoek uitgelicht in een aparte studiepresentatie.

Nieuwe schildertraditie
Erasmus was de eerste burger die zich veelvuldig liet portretteren door de grootste kunstenaars uit zijn tijd. Deze portretten gebruikte hij als dank voor begunstigers en ter promotie van zichzelf. Zijn brieven aan vrienden, vorsten en mecenassen begeleidde hij met een portret als geschenk. Hierdoor werd Erasmus zelf een beroemdheid en het Erasmusportret een geliefd onderwerp bij schilders. Dit leidde weer tot nieuwe portretten, die werden besteld door zijn vele bewonderaars in Europa. Zo kwamen er tal van navolgingen en kopieën tot stand.

Erasmus in beeld
Museum Boijmans Van Beuningen presenteert van 8 november 2008 tot en met 8 februari 2009 de tentoonstelling ‘Erasmus in beeld’, precies vijfhonderd jaar nadat Erasmus met de Lof der Zotheid een van de invloedrijkste boeken uit de geschiedenis schreef. Het Louvre heeft bij hoge uitzondering het sublieme portret van Hans Holbein de Jonge uitgeleend. Uit New York, Londen, Madrid en andere wereldsteden komen kunstwerken die voor het eerst in Nederland te zien zijn. De schilderijen, tekeningen, prenten en objecten maken het gedachtegoed van Erasmus inzichtelijk en tonen zijn invloed op de kunst en de maatschappij.
Desiderius Erasmus Roterodamus (1466-1536) was tijdens zijn leven al een beroemdheid in heel Europa. Deze tentoonstelling brengt portretten bijeen van Erasmus door de beste kunstenaars van zijn tijd: Quinten Massys, Hans Holbein de Jonge en Albrecht Dürer. Brieven en geschriften bewijzen dat Erasmus nauwkeurig de regie behield over de wijze waarop hij werd afgebeeld. Ook besteedt de tentoonstelling aandacht aan onderwerpen die hem na aan het hart lagen: geleerdheid en opvoeding, oorlog en vrede, kerk en kunst.

Erasmus is een van de grondleggers van het moderne denken. In de tentoonstelling past een multimediatour zijn opvattingen en ideeën toe op actuele maatschappelijke en culturele vraagstukken. Rondom de tentoonstelling wordt een uitgebreid nevenprogramma georganiseerd. Bij de tentoonstelling verschijnt een omvangrijke en rijk geïllustreerde catalogus. Het ontwerp van de tentoonstelling is het resultaat van de bijzondere samenwerking tussen kunstenaar Krijn de Koning en grafisch ontwerper Tessa van der Waals.

De tentoonstelling is hoofdonderdeel van het officiële programma van Holland Art Cities 2009-2010 en maakt deel uit van de manifestatie Erasmus in Rotterdam, waarmee zijn geboortestad in oktober en november 2008 een van de grootste denkers uit onze geschiedenis herdenkt. ‘Erasmus in beeld’ komt tot stand met steun van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), Erasmus MC, de Vereniging Trustfonds EUR, de Gemeente Rotterdam, Sikkens en de Erasmusstichting, en in samenwerking met Stichting Praemium Erasmianum.

Terug