Erasmus in beeld

Hans Holbein de jonge, Portret van Desiderius Erasmus, 1523, olieverf op paneel, 42 x 32 cm. Musée du Louvre, Parijs
Hans Holbein de jonge, Portret van Desiderius Erasmus, 1523, olieverf op paneel, 42 x 32 cm. Musée du Louvre, Parijs

Erasmus in beeld
8 november 2008 – 8 februari 2009

Vijfhonderd jaar nadat Erasmus met de Lof der Zotheid een van de invloedrijkste boeken uit de geschiedenis schreef, presenteert Museum Boijmans Van Beuningen een grootschalige Erasmustentoonstelling. Het Louvre heeft bij hoge uitzondering het sublieme portret van Hans Holbein de Jonge uitgeleend. Uit New York, Londen, Madrid en andere wereldsteden komen kunstwerken die voor het eerst in Nederland te zien zijn. De schilderijen, tekeningen, prenten en objecten maken het gedachtegoed van Erasmus inzichtelijk en tonen zijn invloed op de kunst en de maatschappij.

Desiderius Erasmus Roterodamus (1466-1536) was tijdens zijn leven al een beroemdheid in heel Europa. Deze tentoonstelling brengt portretten bijeen van Erasmus door de beste kunstenaars van zijn tijd: Quinten Massys, Hans Holbein de Jonge en Albrecht Dürer. Brieven en geschriften bewijzen dat Erasmus nauwkeurig de regie behield over de wijze waarop hij werd afgebeeld. Ook besteedt de tentoonstelling aandacht aan onderwerpen die hem na aan het hart lagen: geleerdheid en opvoeding, oorlog en vrede, kerk en kunst.

Lof der Zotheid
De tentoonstelling markeert de vijfhonderdste verjaardag van de Lof der Zotheid, het boek waarin Erasmus in 1509 allerlei menselijke dwaasheden aan de kaak stelde en dat door de eeuwen heen een bestseller is gebleven. Deze tekst had grote invloed, ook op schilders die nieuwe onderwerpen aan de orde stelden: vrekken, oplichters en narren in allerlei gedaanten. Deze vernieuwende genreschilderkunst komt ruim aan bod in de tentoonstelling, bijvoorbeeld met de Geldwisselaar en zijn vrouw van Quinten Massys. Dit schilderij is nu voor het eerst in Nederland te zien.

Vreedzaam
Erasmus leefde in een woelige periode vol opstanden en oorlogen. Hij sprak zich nadrukkelijk uit over maatschappelijke problemen en correspondeerde met vorsten in heel Europa. Als zijn adviseur had Erasmus een nauwe band met Karel V, die opmerkelijk ingetogen staat afgebeeld op een schilderij van Lucas Cranach de Oude. Erasmus ging in tegen de heersende oorlogszucht en riep voortdurend op tot vrede. Zijn pacifisme gold echter in de eerste plaats voor christenen onder elkaar – Europa moest zich volgens hem wel degelijk verdedigen tegen het oprukkende islamitische Ottomaanse rijk.

Criticus
Erasmus was een genuanceerd criticus van de katholieke kerk en streed tegen decadentie, bijgeloof en uiterlijk vertoon. Zo vond hij bijvoorbeeld dat kunstenaars Maria op een sobere manier moesten weergeven, en niet als een klassieke erotische godin zoals de Madonna met kind van Jan Gossaert, het pronkstuk van het Prado. Erasmus bereidde de weg voor de reformatie, maar de beeldenstormen van de 16e eeuw gingen hem veel te ver. Als humanist geloofde hij in de vorming van de mens en hij wijdde geschriften aan uiteenlopende onderwerpen, van tafelmanieren tot de opvoeding van kinderen. Jan van Scorel liet zich voor zijn beroemde Portret van een jonge scholier inspireren door Erasmus, een spreuk uit een van zijn boeken siert zelfs het paneel.

Erasmus nu
Erasmus is een van de grondleggers van het moderne denken. In de tentoonstelling past een multimediatour zijn opvattingen en ideeën toe op actuele maatschappelijke en culturele vraagstukken. Rondom de tentoonstelling wordt een uitgebreid nevenprogramma georganiseerd. Bij de tentoonstelling verschijnt een uitvoerige, rijk geïllustreerde catalogus.
Het ontwerp van de tentoonstelling is het resultaat van de bijzondere samenwerking tussen kunstenaar Krijn de Koning en grafisch ontwerper Tessa van der Waals.

De tentoonstelling komt tot stand met steun van de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), Erasmus MC, de Vereniging Trustfonds EUR, de Gemeente Rotterdam, Sikkens en de Erasmusstichting, en met medewerking van Stichting Praemium Erasmianum en Rotterdam Festivals.
De tentoonstelling is hoofdonderdeel van het officiële programma van Holland Art Cities 2009-2010 en maakt deel uit van de manifestatie Erasmus in Rotterdam, waarmee zijn geboortestad in oktober en november 2008 een van de grootste denkers uit onze geschiedenis herdenkt.

Perslunch
U bent van harte uitgenodigd om op vrijdag 7 november om 12.30 uur aan te schuiven voor een lunch in het museum (aansluitend op de uitreiking van de Erasmusprijs in de Laurenskerk). Dr. Peter van der Coelen, samensteller van Erasmus in beeld, geeft een inleiding op de tentoonstelling, gevolgd door een voorbezichtiging. Het aantal plaatsen is beperkt, meldt u zich aan via pressoffice@boijmans.nl.

Terug