Restitutie schilderij Jan Toorop

Jan Toorop, De Theems bij Londen

PERSVERKLARING
14 maart 2008

Restitutie van het schilderij ‘De Theems bij Londen’ door Jan Toorop

Op 12 maart jl. heeft de Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog een bindend advies afgegeven inzake een geschil tussen de Gemeente Rotterdam en de erfgenamen van Ernst Flersheim (1862-1944) over het schilderij ‘De Theems bij Londen’ (1885) van Jan Toorop. De commissie heeft geconstateerd dat het werk als gevolg van omstandigheden die direct verband hielden met het naziregime door de toenmalige eigenaar is verkocht. Daarnaast heeft de commissie geoordeeld dat geen sprake geweest is van onzorgvuldig handelen door het Museum Boijmans dan wel de Gemeente Rotterdam bij deze aankoop.
Het bindend advies van de commissie luidt:
“De Gemeente Rotterdam is gehouden tot teruggave van het schilderij ‘De Theems bij Londen’ aan de erfgenamen van Ernst Flersheim, tegen betaling door deze erfgenamen van een bedrag van € 30.397,50 aan de Gemeente Rotterdam.”

‘De Theems bij Londen’, een vroeg werk van de belangrijke Nederlandse kunstenaar Jan Toorop (1858-1928), werd 1937 door de toenmalige eigenaar Ernst Flersheim - die bevriend was geweest met de kunstenaar en verscheidene werken van hem in bezit had - verkocht aan de Haagse Kunsthandel G.J. Nieuwenhuizen Segaar. Flersheim was als Duitse jood in maart 1937 uitgeweken naar Nederland. Kort daarna vond de transactie plaats tussen Flersheim en Nieuwenhuizen Segaar. Het schilderij bevond zich op dat moment in Londen en werd na de koop vanuit Londen naar Nederland overgebracht. Het werd bij de kunsthandel gekocht door Museum Boijmans, samen met een schilderij van Bart van der Leck.
Flersheim ontving voor het schilderij ƒ 3.500,- van de handelaar; het museum betaalde voor de werken van Toorop en Van der Leck tezamen een bedrag van ƒ 6.000,-. Het werk van Toorop werd na aankoop door het museum verzekerd voor een bedrag van ƒ 5.000,-.

Voor Museum Boijmans was het schilderij ‘De Theems bij Londen’ een van de eerste aankopen op het gebied van de moderne kunst. Het werk geldt als een belangrijk vroeg schilderij van Jan Toorop en is regelmatig getoond in presentaties van de collectie. Tot het moment van terugtransport maakt het werk deel uit van de opstelling ‘De Collectie Eén’. Het retourtransport zal begin april plaatsvinden.

De prijs van ruim € 30.000 die door de commissie is vastgesteld is de geïndexeerde prijs waarvoor het werk in 1937 door Flersheim werd verkocht; deze komt niet overeen met de huidige marktwaarde van het werk, die vele malen hoger ligt.

Het museum heeft de geschiedenis rondom dit schilderij uitputtend gedocumenteerd en laten onderzoeken. De resultaten van het onderzoek dat is verricht door drs. Anita Hopmans, hoofdconservator moderne kunst bij het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie, zijn gepubliceerd. Dit artikel zal binnen enkele maanden in Nederlands/Engels worden uitgegeven, inclusief het advies van de Restitutiecommissie. Deze uitgave verschijnt binnen de reeks ‘Boijmans Studies’.

In 2005 besloten de erfgenamen van Ernst Flersheim, de Gemeente Rotterdam/ Museum Boijmans Van Beuningen gezamenlijk een bindend advies te vragen aan de Restitutiecommissie. Deze is na zorgvuldige afwegingen tot bovengenoemde uitspraak gekomen. Alle partijen zijn verheugd dat er nu klaarheid is gebracht in een lang slepende zaak. De Gemeente Rotterdam en Museum Boijmans Van Beuningen feliciteren de erfgenamen van de heer Flersheim, de heer Walter A. Eberstadt te New York en zijn zus A.J. Collier-Eberstadt te Londen, met de uitslag. Museumdirecteur Sjarel Ex heeft kleinzoon W. Eberstadt eerder dit jaar bezocht in diens woonplaats New York en op 12 maart direct na de uitspraak contact met hem gezocht en afgesproken het schilderij op korte termijn aan hem te retourneren.

Terug