Fra Bartolommeo: meester uit de Florentijnse Hoogrenaissance

(Links) Madonna della Misericordia, 1515. Olieverf op doek, 407 x 262 cm. Lucca, Museo Nazionale di Villa Guinigi. (rechts) Compositietekening, Museum Boijmans Van Beuningen (Collectie Koenigs)  Read

Persbericht 

Fra Bartolommeo: meester uit de Florentijnse Hoogrenaissance
18 juli 2016

In 2017 is het 500 jaar geleden dat de Italiaanse schilder Fra Bartolommeo op 44-jarige leeftijd stierf. Hij werd geroemd om zijn teken- en schilderkunst, die wordt gekenmerkt door monumentale figuren, heldere kleuren en een verstilde lyriek. Museum Boijmans Van Beuningen brengt vanaf 15 oktober een spectaculair eerbetoon aan deze bijzondere kunstenaar-monnik met de tentoonstelling Fra Bartolommeo – de goddelijke renaissance.

Hij is een van de toonaangevende kunstenaars uit de Hoogrenaissance: Fra Bartolommeo (1473-1517). De kunstenaar-monnik werd opgeleid in het atelier van de Florentijnse schilder Cosimo Rosselli en was zeer begaafd en perfectionistisch: zijn toepassing van perspectief en geometrie was doordacht, en voor de uitbeelding van een volumineuze plooival van de kleding van zijn figuren deed hij grondig onderzoek door middel van talrijke studietekeningen. Het resultaat van zijn ‘monnikenwerk’ zijn imposante, harmonieuze schilderijen die een verstilde vroomheid uitstralen.

Verbrand
Religie speelt vanzelfsprekend een belangrijke rol in Fra Bartolommeo’s oeuvre. Onder invloed van de strenge dominicaner boeteprediker Fra Girolamo Savonarola (1452-1498), die de verbranding van liedboeken, muziekinstrumenten, voorstellingen van naakte figuren en andere ‘ijdelheden’ organiseerde, vernietigde Fra Bartolommeo in 1498 zijn getekende naaktstudies. Het beroemde portret dat Fra Bartolommeo postuum van Savonarola schilderde groeide uit tot hét icoon van de dominicaner orde.

Licht, sfeer en kleur
Fra Bartolommeo trad in 1500 toe tot de dominicaner orde en hield tijdelijk op met schilderen. Vanaf 1504 gaf hij leiding aan het schildersatelier in het klooster van San Marco. In de jaren 1504 en 1505 waren ook Leonardo da Vinci, Michelangelo en de jonge Rafaël – de drie andere toonaangevende meesters van de Hoogrenaissance ¬– werkzaam in Florence en leerden elkaars werken kennen. In 1508 maakte Fra Bartolommeo een korte reis naar Venetië. De kennismaking vergrootte zijn aandacht voor licht, sfeer en kleur. Tussen 1509 en 1517 was Fra Bartolommeo op de top van zijn roem; hij maakte furore met ambitieuze altaarstukken; twee daarvan wel vier meter hoog. Het museum wist een aantal daarvan naar Rotterdam te krijgen, zelfs meer dan aanvankelijk beoogd. Geen van deze schilderijen is eerder in Nederland te zien geweest en enkele hebben Toscane zelfs nog nooit verlaten.

Van tekening tot schilderij
Fra Bartolommeo – de goddelijke renaissance laat zien hoe Fra Bartolommeo zijn schilderijen tot in detail voorbereidde met getekende studies. Van geen andere kunstenaar uit de zestiende eeuw is het werkproces zo goed te reconstrueren: van zijn beroemde fresco Het Laatste Oordeel (1499-1501) zijn liefst zestig voorbereidende tekeningen bekend, waarvan de helft in de tentoonstelling te zien is. In totaal worden tien schilderijen getoond, van vroege kleine werken tot late grote werken, elk met zijn voorbereidende tekeningen, waarvan 120 uit de eigen collectie en 20 in bruikleen van gerenommeerde buitenlandse musea.

Verzamelalbums Gabburri
Museum Boijmans Van Beuningen bezit zelf de grootste collectie tekeningen van Fra Bartolommeo wereldwijd. Vijfhonderd tekeningen op vierhonderd bladen zijn in 1729 in twee grote pronkalbums samengebracht door de Florentijnse verzamelaar Francesco Maria Niccolò Gabburri (1676-1742). Na Gabburri’s dood wisselden de albums een aantal keren van eigenaar. In 1940 verkreeg het museum de albums, als onderdeel van de voormalige Koenigs Collectie, geschonken door havenbaron D.G. van Beuningen.

Prentenkabinet
Museum Boijmans Van Beuningen bezit ongeveer 15.000 tekeningen en 65.000 prenten. Daartoe behoren beroemde tekeningen van Nederlandse, Duitse, Franse, Spaanse en Italiaanse meesters. De collectie wordt gerekend tot de wereldtop met kunstwerken van onder anderen Leonardo da Vinci, Rafaël, Michelangelo, Bruegel, Rubens, Rembrandt, Goya, Cézanne en moderne en hedendaagse kunstenaars als Salvador Dalí, René Magritte, Yayoi Kusama en Paul Noble.

Met dank aan
De tentoonstelling Fra Bartolommeo – de goddelijke renaissance wordt mede mogelijk gemaakt door de BankGiro Loterij, VSBfonds, Mondriaan Fonds, Prins Bernhard Cultuurfonds (mede dankzij het Breeman Talle Fonds), de Stichting Zabawas, de leden van de Boijmans Business Club en van de Kring Van Eyck.