Het project wordt in samenwerking met het National Museum in Stockholm ontwikkeld. Daarom ging een aantal medewerkers, waaronder Catrien Schreuder, naar Zweden. Catrien Schreuder is, samen met IJsfontein, verantwoordelijk voor de multimediale kant van de presentatie. Hieronder het verslag van haar reis en haar oriëntatie op de aanpak.

Onderzoek in Stockholm
Afgelopen februari ben ik, samen met conservator Friso Lammertse en restaurator Annetje Roorda-de Boer, naar Stockholm geweest. Samen met Nationalmuseum werken we aan een kleine tentoonstelling in het najaar van 2009 die een bijzonder educatief plan vraagt. Twee schilderijen van de schilder Anthonie van Dyck, één uit onze eigen collectie en één uit de collectie van het Nationalmuseum in Stockholm, worden in die tentoonstelling naast elkaar gehangen. De twee doeken zijn vrijwel identiek, de een is een kopie van een ander. Tijdens ons bezoek in Stockholm werden de twee schilderijen zorgvuldig met elkaar vergeleken. Terwijl ik over de schouders van experts meekeek, begon ik met het ontwikkelen voor een educatief concept voor de tentoonstelling.

Interactieve multimedia installaties
Het doel is om een interactieve educatieve presentatie te ontwikkelen om met nieuwe media de bezoeker uit te dagen dezelfde stappen van het onderzoek te volgen. In deze presentatie kunnen details worden uitgelicht, infrarood- en röntgenopnames worden getoond in combinatie met een toelichting van de experts. Voor de vorm zijn uiteenlopende mogelijkheden denkbaar. Een rondgang langs verschillende initiatieven gaf mij meer inzicht in de mogelijkheden van interactieve nieuwe media. Hier een overzicht van projecten die ik heb bestudeerd:

Internet
Allereerst trof ik drie mooi uitgevoerde projecten op het internet.
Het Louvre in Parijs heeft een webpagina gewijd aan de Mona Lisa van Leonardo da Vinci. Details in de compositie worden uitgelicht door middel van speciale zoom-tools. Ook wordt aandacht besteedt aan de compositie en vlakverdeling, door met kleuren delen van de compositie onzichtbaar te maken. Het blijkt een goede manier om het beroemde, zo bekende schilderij, opnieuw te ontdekken. Een goede zet van het Louvre.

Het Statens Museum in Kopenhagen heeft een soortgelijke website gebouwd rondom een gerestaureerd schilderij van Jacob Jordaens. Mooi is hier de tool waarin de gebruiker van de website de ondertekening langzaam te voorschijn kan laten toveren.
Ook bijzonder is het verhaal van het schilderij van Tintoretto in het Museum of Fine Arts met de geboorte van Christus . Op de website is in verschillende stappen het onderzoek van de restaurator te volgen. Terwijl je steeds een stap verder zet, vertelt zij over haar onderzoek. Uiteindelijk blijkt dat het gedeelte met de voorstelling van de geboorte een latere toevoeging is, en dat Tintoretto oorspronkelijk een kruisiging heeft geschilderd!

Media-omgevingen
Een bezoek aan het Nationaal Archief in Den Haag leverde nieuwe inzichten om nieuwe media te integreren in de tentoonstelling. In de hal maakten zij een multimediale presentatie rondom archiefstukken zoals brieven en juridische documenten uit het nalatenschap van Titus van Rijn, de zoon van Rembrandt van Rijn. In de presentatie, die ongeveer tien minuten duurt, wordt het verhaal van Titus’ rol tijdens het dreigende faillissement van zijn vader verteld. Er is een hoorspel met zes verschillende stemmen. Met spots worden tijdens het verhaal één voor één de vitrines met de betreffende archiefstukken belicht. Details daaruit zijn te zien op zes beeldschermen rondom de bezoekers. Daar boven zijn schilderijen uit het oeuvre van Rembrandt te zien, die verband houden met de periode waarover verteld wordt. Het is een leuke en toegankelijke manier om zo’n verhaal te vertellen, De documenten, moeilijk leesbaar en toch weinig tot de verbeelding sprekend, komen daadwerkelijk tot leven.
Er zijn echter ook nadelen aan deze vorm. De presentatie is weinig interactief, de bezoeker moet de tien minuten volledig volgen wil het verhaal compleet worden. Zelf even iets bekijken is niet mogelijk, de spots gaan behoorlijk snel. Technisch is het een nadeel dat de stemmen moeilijk verstaanbaar zijn als er wat rumoer is in de hal. Ook tweetaligheid wordt met een opzet als deze lastig.

Touchscreens
Een verdieping hoger in het Nationaal Archief bevindt zich sinds 2003 de ‘Verdieping van Nederland’, een selectie van topstukken uit het archief en de Koninklijke Bibliotheek die belangrijke momenten uit de Nederlandse geschiedenis representeren. De stukken worden getoond in een tentoonstellingsontwerp van Kossman en de Jong met strakke vitrines die elk zijn voorzien van een touchscreen. Dit scherm biedt achtergronden over de stukken, maar ook interactieve tools zoals quizzen, digitaal bladeren, diapresentaties, etc. Het ziet er mooi uit, de schermen nodigen uit tot verder kijken naar de archiefstukken en geven informatie die normaalgesproken verborgen zou blijven. Informatief is het dus zeker, gebruiksvriendelijk ook. Maar ook hier zijn nadelen te benoemen. Immers, het gevaar dreigt dat de touchscreens de aandacht van de werkelijke objecten afleiden.

Catrien Schreuder